قیمت بنزین آرام آرام اصلاح می شود؛ اما درد معیشت با کالابرگ درمان می شود یا با زیرساخت؟

به گزارش آخرین خودرو، رئیس جمهور روز گذشته (دهم آبان) گفت: اصلاح بنزین و گازوئیل آرام آرام انجام می شود و پول آن صرف کالابرگ و معیشت مردم خواهد شد.

وعده ای بدون نرخ و زمان

مسعود پزشکیان روز گذشته (دهم آبان) گفت: «آرام آرام مسئله بنزین و گازوئیل را اصلاح می کنیم و پولش را روی کالابرگ و معیشت مردم می گذاریم.» وعده ای که هنوز نه نرخ دارد، نه زمان. پرسش اصلی اما این است که آیا کالابرگ می تواند بار گرانی را از دوش مردم بردارد، یا راه چاره در اصلاح زیرساخت هاست؟

او در ادامه گفت: «اگر در مقوله آب و برق صرفه جویی کنیم کلی پول گیرمان می آید که با آن حقوق کارمندان را افزایش می دهیم.»

در آنچه که  از این سخنان منتشر شده، نرخ تازه، زمان اجرا یا تغییری در سهمیه ها گزارش نشده و متن کامل آن هنوز در پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری دیده نمی شود. تنها نکته تازه، آمدن نام گازوئیل در کنار بنزین است؛ اما درباره اینکه اصلاح گازوئیل به چه شکلی خواهد بود، جزئیاتی در سخنان رئیس جمهور نیامده است.

از شهریور تا آبان؛ «تدریجی» در عمل یعنی چه؟

این حرف ها تازه نیست. رئیس جمهور ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ نیز در جلسه ناترازی انرژی گفته بود: «سیاست دولت، مدیریت و کنترل مصرف با استفاده از ابزارها و سیاست های عمدتا غیرقیمتی است و به هیچ عنوان نباید تصمیمات این حوزه به گونه ای اتخاذ شود که جامعه با رفتارهای ناگهانی و شوک آور مواجه شود.»

او در همان جلسه توضیح داده بود: «هر میزان صرفه جویی و درآمد حاصل از کاهش مصرف بنزین، صرف تقویت طرح کالابرگ خواهد شد و محل مصرف دیگری برای این منابع در نظر گرفته نخواهد شد.»

اما تنها دو روز بعد، از ۱۷ شهریور، نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان رسید. جدول زیر مسیر سه ماه گذشته را نشان می دهد:

این جدول نشان می دهد تصمیم های اجرا شده در سه ماه گذشته بیشتر روی نرخ سوم، کارت جایگاه و شیوه خرید بنزین آزاد متمرکز بوده و دو نرخ سهمیه ای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی دست نخورده مانده است. بخشی از این گام ها، مثل ۵۰ لیتر ۱۰ هزار تومانی و خرید توکنی، ابتدا در چند استان یا فقط در تهران اجرا شده است. این برداشت تحلیلی است که «تدریجی» در عمل به معنای اجرای مرحله ای و منطقه ای بوده، نه تغییر هم زمان در سراسر کشور؛ تایید آن به اعلام رسمی برنامه دولت نیاز دارد. به بیان دیگر، ابزار قیمتی تا امروز فقط به بنزین مازاد بر سهمیه رسیده است.

اثر همین گام نخست هم دیده شد: هم زمان با گران شدن نرخ سوم، میانگین فروش روزانه CNG از ۱۴.۷۶ میلیون مترمکعب در مرداد به ۱۶.۷۷ میلیون مترمکعب رسید؛ رشدی ۱۳.۶ درصدی که جزئیات آن در آمار اختصاصی مصرف CNG آمده است. پیش تر آخرین خودرو بر اساس شنیده ها درباره ادغام سهمیه های بنزین با میانگین وزنی و حذف یک نرخ از سه نرخ بنزین نیز گزارش داده بود؛ این طرح هنوز تایید رسمی ندارد و سخنان ۱۰ آبان نیز به آن اشاره ای نکرده است.

کالابرگی که به همه نمی رسد

کالابرگ نیز مانند یارانه ها در مسیر هدفمند شدن است و قرار نیست به همه مردم پرداخت شود. تجربه هدفمندسازی یارانه ها نشان داده است که در این مسیر، نه فقط دهک های واقعا مرفه، بلکه شمار زیادی از خانوارهای طبقه متوسط نیز از دریافت حذف می شوند.

هم زمان، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهور، درباره وضعیت گاز گفت: «باید با مردم صادقانه صحبت کنیم و توضیح دهیم که در حوزه گاز، به دلیل ناترازی های سال های گذشته و همچنین خسارات ناشی از جنگ، با کمبود مواجه هستیم و به صرفه جویی نیاز داریم.»

اگر صداقت با مردم لازم است، این پرسش هم باید صادقانه پاسخ داده شود: آیا با آزادسازی قیمت حامل های انرژی مانند بنزین و گازوئیل و افزودن منابع آن به رقم کالابرگ، ارزش کالابرگ به حد واقعی خود می رسد؟ و آیا کالابرگ واقعا زخمی از زخم های معیشت مردم را درمان خواهد کرد؟

این پرسش از آن رو جدی است که آزادسازی ارز و سپس افزایش قیمت حامل های انرژی، تا جایی که در نهایت به آزادسازی کامل نرخ برسد، اثری مستقیم و آشکار بر زندگی روزمره مردم دارد. رقمی که به کالابرگ افزوده می شود، گره خاصی از زندگی مردم باز نمی کند؛ در حالی که قیمت کالاها چنان بالا می رود که دیگر حتی نمی توان به خرید آنها فکر کرد.

راه دیگر: توانمند کردن کشور و مردم

به جای آنکه همه نگاه ها فقط به کالابرگ دوخته شود، می توان زیرساخت ها را اصلاح کرد تا بسیاری از مشکلات خود به خود برطرف شود. برای نمونه، در حوزه گاز، بخش زیادی از گاز در فرایند انتقال هدر می رود. همچنین حجم بزرگی از گاز ترش و گاز همراه نفت به دلیل نداشتن فناوری لازم در مشعل ها می سوزد، در حالی که کشورهای همسایه همین گاز را فراوری می کنند.

توانمند کردن کشور و مردم، راهی پایدارتر از آن است که مردم چشم انتظار کالابرگ و افزایش رقم آن بمانند. از همین رو، در کنار سیاست قیمتی و آزادسازی قیمت ها، این پرسش ها از دولت و حاکمیت بی پاسخ مانده است:

– مصرف سوخت خودروهای داخلی چه زمانی به عددی نزدیک به استانداردهای جهانی می رسد؟

– خودروهای فرسوده ناوگان حمل و نقل عمومی چه زمانی با خودروهای نو و به روز جایگزین می شوند؟

– حمل و نقل عمومی درون شهری و برون شهری چه زمانی به سطحی می رسد که همه مردم در هر نقطه ای از کشور بتوانند با هزینه مناسب، بدون دردسر و با کیفیت بالا، به جای خودروی شخصی از آن استفاده کنند؟

تا پاسخ این پرسش ها روشن نشود، اصلاح «آرام آرام» قیمت سوخت، بیش از هر چیز به معنای هزینه بیشتر برای خانوارها خواهد بود و کالابرگ تنها بخشی از آن را جبران می کند.