آغاز توزیع هدفمند و تجهیز زیرساخت‌های سوخت‌رسانی
مالکان خودروهای مدرن، وارداتی و مونتاژی مجهز به پیشرانه‌های توربوشارژ در ماه‌های گذشته با چالش‌های متعددی برای تامین سوخت باکیفیت و متناسب با استانداردهای موتور خودروی خود مواجه بوده‌اند. پس از یک دوره وقفه و محدودیت در توزیع سوخت با اکتان بالا، اکنون فاز جدیدی از عرضه این فرآورده حیاتی آغاز شده است. بر اساس برنامه‌ریزی‌های کلان شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، توزیع بنزین سوپر تولید داخل رسماً وارد فاز اجرایی شده و توسعه این شبکه توزیع با جدیت در دستور کار قرار گرفته است. طبق اعلام رسمی، روند گسترش عرضه بنزین سوپر در جایگاه‌های منتخب تا پایان آبان ماه با شتاب بالایی دنبال خواهد شد تا دسترسی مالکان خودروها به این سوخت تسهیل گردد.
تا به این لحظه، فرآیند پیچیده و زمان‌بر تجهیز زیرساخت‌ها در بیش از ۷۰ جایگاه سوخت در سطح کشور به اتمام رسیده است. آماده‌سازی یک جایگاه برای عرضه بنزین سوپر تنها به نصب یک نازل جدید خلاصه نمی‌شود؛ این فرآیند نیازمند تخلیه کامل، شست‌وشو و ایزوله‌سازی مخازن زیرزمینی جایگاه‌ها است تا از هرگونه ترکیب شدن سوخت باکیفیت با بنزین معمولی و افت عدد اکتان جلوگیری شود. همچنین، کالیبراسیون دقیق دیسپنسرها و اتصال یکپارچه به سامانه هوشمند سوخت برای اعمال نرخ‌های جدید، از دیگر الزاماتی است که در این ۷۰ جایگاه به صورت کامل پیاده‌سازی شده است و این عدد در روزهای آینده با شیب تندی افزایش خواهد یافت.
عبور از ساختار یارانه‌ای؛ عرضه با نصف قیمت جهانی
یکی از مهم‌ترین و ساختارشکنانه‌ترین ابعاد عرضه جدید بنزین سوپر، تغییر رویکرد در سیاست‌گذاری قیمتی آن است. برای سالیان متمادی، ساختار یارانه‌ای و قیمت‌گذاری دستوری در بخش سوخت، فشار مضاعفی را بر منابع مالی پالایشگاه‌ها وارد کرده و انگیزه‌ها را برای تولید سوخت‌های پریمیوم و باکیفیت کاهش داده بود. در طرح جدید، بنزین سوپر تولید داخل با رویکردی کاملاً متفاوت و با نرخی معادل حدود نصف قیمت جهانی در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد.
تعیین این سطح قیمتی، یک استراتژی دوگانه و هوشمندانه در اقتصاد انرژی به شمار می‌رود. از یک سو، با واقعی‌تر شدن قیمت، یارانه پنهان این فرآورده که عموماً به دهک‌های بالای درآمدی و مالکان خودروهای لوکس اختصاص می‌یافت، تعدیل می‌شود. از سوی دیگر، قیمت‌گذاری در سطح نصف بازارهای بین‌المللی، همچنان این سوخت را برای مصرف‌کننده داخلی در مقایسه با کشورهای همسایه مقرون‌به‌صرفه نگه می‌دارد. این سیاست باعث می‌شود تقاضای کاذب برای بنزین سوپر توسط خودروهایی که موتور آن‌ها بر مبنای بنزین معمولی طراحی شده است، کاهش یابد و این فرآورده ارزشمند دقیقاً به دست مصرف‌کنندگانی برسد که پیشرانه خودروی آن‌ها برای جلوگیری از پدیده مخرب ناک (Knock) و حفظ راندمان، به صورت مهندسی‌شده به سوخت با اکتان بالا نیاز قطعی دارد.
تقویت ذخایر استراتژیک در آستانه فصل سرد سال
مدیریت تامین سوخت در نیمه دوم سال، همواره یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های لجستیکی در حوزه انرژی کشور بوده است. محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، در نشست روز سه‌شنبه، ۱۲ آبان که با حضور رئیس و اعضای اتاق بازرگانی تهران برگزار شد، ابعاد مهمی از برنامه‌های پیشگیرانه این شرکت را تشریح کرد. وی بازه زمانی فعلی را یک «فرصت طلایی» برای تقویت زیرساخت‌ها و پر کردن ظرفیت مخازن استراتژیک کشور دانست.
اهمیت این اظهار نظر زمانی مشخص می‌شود که به ترازنامه انرژی کشور در فصل زمستان نگاهی کارشناسی داشته باشیم. با افت شدید دما، مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی و تجاری به شدت افزایش می‌یابد. این جهش مصرف، به صورت اجتناب‌ناپذیری منجر به محدودیت در تامین گاز نیروگاه‌ها و صنایع بزرگ می‌شود. در چنین شرایطی، بار اصلی تامین انرژی این بخش‌های حیاتی بر دوش سوخت‌های مایع جایگزین قرار می‌گیرد که این امر فشار سنگینی را به شبکه پالایش و توزیع وارد می‌کند. با افزایش تولید و عرضه سوخت در شرایط کنونی و ذخیره‌سازی هوشمندانه پیش از آغاز پیک سرما، ضریب تاب‌آوری شبکه توزیع در ماه‌های آینده به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد و از بروز هرگونه اختلال در زنجیره تامین سوخت خودروها و ناوگان حمل‌ونقل جلوگیری خواهد شد.
اهمیت تداوم تولید در شرایط اوج تقاضا
حفظ جریان پیوسته تولید بنزین سوپر در کنار تامین بنزین پایه، نیازمند بهینه‌سازی فرآیندهای کاتالیستی در واحدهای ایزومریزاسیون و ریفورمینگ پالایشگاه‌ها است. استفاده بهینه از فرصت‌های پاییز برای اورهال سیستم‌ها و انباشت تولیدات، به سیاست‌گذاران این اطمینان را می‌دهد که نوسانات فصلی مصرف، تاثیری بر کیفیت و کمیت سوخت ارائه‌شده در جایگاه‌ها نخواهد گذاشت.
استانداردهای بین‌المللی و معمای متانول در ترکیب بنزین
در ماه‌های گذشته، فضای رسانه‌ای و محافل خودرویی کشور شاهد گمانه‌زنی‌های گسترده و بعضاً متناقضی در خصوص افت کیفیت بنزین و استفاده از افزودنی‌های نامتعارف بوده است. یکی از داغ‌ترین مباحث مطرح‌شده، مسئله استفاده از الکل‌ها، به ویژه متانول، در فرمولاسیون بنزین برای بالا بردن عدد اکتان است. متانول به دلیل دارا بودن عدد اکتان بسیار بالا و خاصیت خنک‌کنندگی درون سیلندر، از نظر تئوری یک افزودنی جذاب به شمار می‌رود، اما ماهیت خورندگی آن برای قطعات لاستیکی، اورینگ‌ها و مسیرهای سوخت‌رسانی پلاستیکی، نگرانی‌های فنی متعددی را برای مکانیک‌ها و مالکان خودروها ایجاد کرده است.
با این وجود، بررسی داده‌های رسمی و استانداردهای جهانی نشان می‌دهد که حضور متانول در بنزین، در صورت رعایت دقیق نسبت‌های اختلاط، یک رویه کاملاً پذیرفته‌شده در صنعت پالایش مدرن است. مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در تایید این موضوع، به استانداردهای کشورهای پیشرفته اشاره کرد. در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایالات متحده آمریکا، کانادا، استرالیا، روسیه و بخش بزرگی از کشورهای حوزه اتحادیه اروپا، استفاده از متانول به عنوان یک بهبوددهنده کیفیت سوخت با محدوده‌های مجاز ۳ تا ۵ درصد کاملاً قانونی و رایج است. حتی در بازارهای غول‌پیکری مانند چین که میزبان بزرگترین ناوگان خودروهای احتراق داخلی در جهان است، استانداردهای ملی اجازه استفاده از این ترکیب را تا مرز ۱۰ درصد نیز صادر کرده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که نقد ماهیت استفاده از افزودنی‌ها بدون در نظر گرفتن نسبت‌های مهندسی‌شده، نقدی غیرجامع است.
تاثیر مستقیم کیفیت سوخت بر سلامت پیشرانه‌های مدرن
برای مالکان خودروهای مجهز به سیستم تزریق مستقیم سوخت (GDI) و توربوشارژر، تامین بنزینی که فاقد ناخالصی‌های مخرب و دارای اکتان حقیقی بالا باشد، مرز بین حفظ سلامت موتور و مواجهه با هزینه‌های صدها میلیونی تعمیرات است. جایگزینی بنزین سوپر استاندارد تولید داخل با محلول‌های اکتان‌بوستر غیرمعتبر بازار که غالباً حاوی ترکیبات به شدت آسیب‌زای MMT (فروسن) هستند، می‌تواند عمر کاتالیزورها و سنسورهای اکسیژن را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد و از آسیب به محفظه احتراق جلوگیری کند.
واکنش رسمی به فضاسازی‌ها و نقدهای غیرکارشناسی
گسترش شایعات پیرامون کیفیت پایین بنزین‌های داخلی در شبکه‌های اجتماعی، باعث ایجاد یک نوع حساسیت روانی شدید در میان رانندگان شده است؛ تا جایی که گاهی روشن شدن چراغ چک خودرو به دلیل نقص در سیستم برق یا سنسورها، مستقیماً و بدون بررسی دیاگ، به کیفیت بنزین تقصیر داده می‌شود. مقامات ارشد نفتی کشور با رصد این فضای رسانه‌ای، موضعی صریح در برابر این ادعاها اتخاذ کرده‌اند. آن‌ها معتقدند که تولیدات پالایشگاهی به صورت مستمر تحت پایش آزمایشگاه‌های مرجع قرار دارند و انحراف از استانداردهای آلایندگی و کیفیت، در خروجی پالایشگاه‌ها رخ نمی‌دهد.
محمدصادق عظیمی‌فر در جریان نشست اتاق بازرگانی، ضمن انتقاد از اظهارنظرهای شتاب‌زده و بدون پایه و اساس علمی درباره کیفیت بنزین عرضه‌شده در کشور، این موضوع را بیشتر ناشی از اتمسفرسازی‌های رسانه‌ای دانست و صراحتاً اعلام کرد:
به اعتقاد من، بخش عمده مباحث مطرح‌شده درباره کیفیت بنزین، جنبه روانی دارد و نباید بدون بررسی‌های کارشناسی به این فضاسازی‌ها دامن زد.
این اظهار نظر شفاف، پیام روشنی برای کارشناسان و فعالان حوزه خودرو دارد؛ بررسی کیفیت سوخت نیازمند نمونه‌برداری‌های تصادفی از نازل‌ها، آنالیز در آزمایشگاه‌های طیف‌سنجی کروماتوگرافی، و انتشار داده‌های مستند است. در پایان، آغاز عرضه بنزین سوپر با قیمت‌گذاری جدید را باید گامی مثبت و حیاتی در جهت پاسخ به نیاز فنی ناوگان خودروهای مدرن کشور ارزیابی کرد؛ اقدامی که تداوم، پایداری در عرضه، و حفظ کیفیت آن در سراسر ایستگاه‌های توزیع، مهم‌ترین شرط موفقیت و بازیابی اعتماد عمومی به شبکه سوخت‌رسانی خواهد بود.
دیدگاه کاربران