سهم تولید خودروهای اتوماتیک از ۱۴.۳ به ۸.۷ درصد رسید؛ بازگشت به دنده دستی

تولید نسخه های اتوماتیک هفت مدل پرتیراژ سواری از ابتدای فروردین تا پایان مهر ۱۴۰۵ با افت ۶۱.۵ درصدی به ۳۰ هزار و ۵۴۱ دستگاه رسید و سهم آن ها از تولید سواری کشور ۸.۷ درصد شد.

از هر ۷ سواری، یکی اتوماتیک بود؛ حالا از هر ۱۱ سواری

بررسی آمارنامه تجمیعی مهر ۱۴۰۵ وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد خودروسازان از فروردین تا مهر امسال ۳۰ هزار و ۵۴۱ دستگاه از نسخه های اتوماتیک و CVT هفت مدل پرتیراژ دنا پلاس، تارا، پژو ۲۰۷، شاهین، ساینا، اطلس و سهند تولید کرده اند؛ مدل هایی که هم نسخه دستی دارند و هم اتوماتیک. این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ به ۷۹ هزار و ۳۶۸ دستگاه رسیده بود. یعنی تولید این نسخه ها ۴۸ هزار و ۸۲۷ دستگاه یا ۶۱.۵ درصد کم شده است. نسخه های دستی همین مدل ها در همین مدت از ۲۰۲ هزار و ۳۵۸ دستگاه به ۱۵۶ هزار و ۶۹۲ دستگاه رسیده و ۲۲.۶ درصد افت داشته اند.

این جدول نشان می دهد افت نسخه های اتوماتیک نزدیک به سه برابر افت نسخه های دستی است و از افت کل تولید سواری هم تندتر است. نتیجه، کوچک شدن سهم اتوماتیک ها در هر دو مقیاس است: سهم آن ها از هفت مدل از ۲۸.۲ به ۱۶.۳ درصد و سهم آن ها از کل سواری کشور از ۱۴.۲۶ به ۸.۷۰ درصد رسیده است. به زبان ساده، پارسال حدود یک سواری از هر ۷ سواری تولیدی یکی از این نسخه های اتوماتیک بود و امسال حدود یکی از هر ۱۱ سواری. ارقام مهر نشان می دهد این روند در ماه آخر هم ادامه داشته است.

مدل به مدل؛ دنا بیشترین عقب نشینی را داشت

در چهار مدل اصلی، یعنی دنا، تارا، ۲۰۷ و شاهین، افت نسخه اتوماتیک در فروردین تا مهر همیشه از نسخه دستی تندتر است. شدیدترین نمونه دنا پلاس است: نسخه دستی در فروردین تا مهر ۳۵ درصد و در مهر ۳۳ درصد رشد کرده، اما نسخه توربو اتوماتیک در هر دو دوره حدود ۷۰ درصد افت داشته است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک و اتوماتیک پاناروما تقریبا نصف شده اند، در حالی که ۲۰۷ دستی با ۵۹ هزار و ۱۳۷ دستگاه همچنان پرتیراژترین سواری کشور است. در ساینا و اطلس، نسخه اتوماتیک به طور کامل از آمار امسال حذف شده است.

سهم اتوماتیک در هر مدل

این جدول نشان می دهد دنا پلاس که پارسال بیش از نیمی از تولیدش اتوماتیک بود، امسال فقط ۲۱.۷ درصد اتوماتیک تولید کرده است. به همین دلیل، دنا جایگاه بزرگ ترین تولیدکننده اتوماتیک را به پژو ۲۰۷ داده است: سهم ۲۰۷ از کل اتوماتیک ها از ۲۳.۲ به ۳۱.۸ درصد رسیده، هرچند خود ۲۰۷ اتوماتیک ۴۷ درصد افت کرده است. شاهین تنها مدلی است که هنوز نیمی از تولیدش CVT است. تارا در مهر استثناست: سهم اتوماتیک در مهر ۴۱.۶ درصد است. این عدد نشانه رشد اتوماتیک نیست. دلیلش این است که تارا دستی در مهر ۷۲ درصد سقوط کرده است.

اتوماتیک در سبد ایران خودرو و سایپا

ایران خودرو بزرگ ترین تولیدکننده سواری اتوماتیک کشور است و حدود ۸۱ درصد اتوماتیک های این هفت مدل را می سازد. به همین دلیل، بیشترین اثر مشکل تامین گیربکس هم به این شرکت می رسد. سهم اتوماتیک در سبد سواری ایران خودرو از فروردین تا مهر از ۲۱.۵ به ۱۰.۶ درصد رسیده و عملا نصف شده است. در مهر هم این سهم از ۲۰.۶ به ۱۱.۳ درصد کاهش یافته است.

در سایپا تصویر از فروردین تا مهر کمتر تند است: افت اتوماتیک ۵۴.۶ درصد بوده و سهم آن از کل اتوماتیک ها حتی کمی بالا رفته است. اما ماه مهر وضعیت دیگری را نشان می دهد. اتوماتیک های سایپا در مهر ۷۸ درصد افت کرده اند و فقط ۳۸۸ دستگاه بوده اند. سهم اتوماتیک در سبد سواری سایپا هم در مهر به ۳.۲ درصد رسیده است. یعنی عقب نشینی سایپا دیرتر شروع شده، اما در مهر از ایران خودرو هم تندتر شده است.

اتوماتیک های تازه وارد

مجموع دو نسخه سفیر ۲۱۲ دستگاه است و در برابر کاهش ۴۸ هزار و ۸۲۷ دستگاهی اتوماتیک های هفت مدل اثری ندارد. پیکاب اتوماتیک ایران خودرو دیزل هم در مهر تقریبا متوقف شده است.

گیربکس پشت محاصره دریایی مانده است

بر اساس شنیده های آخرین خودرو، دلیل اصلی افت تولید سواری های اتوماتیک، تشدید شدید محاصره دریایی است. گیربکس اتوماتیک و CVT و بخش مهمی از قطعات آن ها وارداتی است و واردات این قطعات از مسیر دریا با دشواری جدی روبه رو شده است.

مسیرهای جایگزین هم مشکل خود را دارند. طبق همین شنیده ها، حمل ریلی سهمیه بندی شده و در این سهمیه، اولویت اول همیشه با نهاده های دامی و مواد غذایی است. حمل جاده ای با کامیون نیز بسیار گران است و رسیدن محموله زمان زیادی می برد. نتیجه این است که خودروساز گیربکس را یا دیر دریافت می کند یا با هزینه ای بسیار بیشتر. این برداشت با الگوی داده ها هم خوانی دارد. نسخه های دستی که وابستگی کمتری به گیربکس وارداتی دارند، فقط ۲۲.۶ درصد افت کرده اند، اما افت نسخه های اتوماتیک ۶۱.۵ درصد بوده است. دنا پلاس دستی حتی ۳۵ درصد رشد داشته است.

ایران خودرو بیشترین آسیب را دید، سایپا بدترین وضعیت را دارد

این سناریو برای ایران خودرو از همه مهم تر است، چون حدود ۸۱ درصد سواری های اتوماتیک این هفت مدل را تولید می کند. هر اختلال در رسیدن گیربکس، مستقیما در خط تولید دنا پلاس توربو اتوماتیک، تارا اتوماتیک و ۲۰۷ اتوماتیک دیده می شود. نصف شدن سهم اتوماتیک در سبد سواری این شرکت نشانه همین اثر است. وضعیت سایپا بدتر است. بر اساس شنیده های آخرین خودرو، سایپا علاوه بر همه این مشکلات حمل و تامین، با مشکلات مالی جدی روبه روست و نقدینگی لازم برای تامین قطعه گران تر را ندارد. افت ۷۸ درصدی اتوماتیک های سایپا در مهر و رسیدن سهم اتوماتیک به ۳.۲ درصد از سبد سواری این شرکت، با این تصویر هم خوانی دارد.

در کنار این عوامل، نیاز ارزی صنعت خودرو و نظام قیمت گذاری را می توان عامل های فرعی دانست. وقتی هزینه تامین گیربکس بالا می رود و قیمت فروش آزاد نیست، تولید نسخه دستی برای خودروساز کم ریسک تر می شود. این بخش برداشت تحلیلی است.

انفجار قیمت سواری اتوماتیک در بازار

برای خریدار، اولین نتیجه این وضعیت محدود شدن انتخاب است. از هر ۱۱ سواری که از فروردین تا مهر امسال تولید شده، فقط حدود یکی نسخه اتوماتیک یکی از این هفت مدل بوده است. ساینا و اطلس نسخه اتوماتیک ندارند، دنا پلاس توربو اتوماتیک و تارا اتوماتیک کمتر از یک سوم پارسال تولید شده اند و انتخاب خودروی اتوماتیک داخلی هر روز سخت تر و محدودتر می شود.

اما پیامد مهم تر در قیمت دیده می شود. بر اساس بررسی آخرین خودرو از بازار، قیمت سواری های اتوماتیک فارغ از همه عوامل عمومی افزایش قیمت خودرو، به دلیل نبود و کمبود عرضه، هر روز با جهش تازه ای روبه روست. وقتی خودروساز نسخه اتوماتیک را کمتر به بازار می دهد و تقاضا برای آن پابرجاست، شکاف عرضه و تقاضا مستقیما به قیمت منتقل می شود.

مقایسه قیمت محصولات ایران خودرو و فهرست قیمت محصولات سایپا در ماه های اخیر، اندازه این فاصله را میان نسخه های دستی و اتوماتیک نشان می دهد. بیشترین فشار هم به گروه هایی می رسد که به گیربکس اتوماتیک وابسته ترند، مانند رانندگان شهرهای پرترافیک و رانندگان مسن تر؛ این بخش برداشت تحلیلی است.

در نهایت، کاهش ۶۱.۵ درصدی تولید سواری های اتوماتیک فقط یک عدد آماری نیست؛ در بازار به شکل کم یابی و قیمت های فزاینده دیده می شود. تا زمانی که مسیرهای واردات گیربکس و قطعات باز نشود، یعنی محاصره دریایی کم اثر نشود یا سهمیه ای در حمل ریلی برای قطعات خودرو در نظر گرفته نشود، و تا زمانی که سایپا مشکل نقدینگی خود را حل نکند، عرضه اتوماتیک ها کم می ماند. در این وضعیت، سهم ۸.۷ درصدی آن ها از تولید سواری کشور می تواند باز هم کوچک تر شود و قیمت این خودروها همچنان از بقیه بازار جلو بزند.