تولید دوگانه سوز ۳۸ درصد کم شد؛ ایران خودرو ۷۰ درصد بازار را گرفت

تولید خودروهای دوگانه سوز سواری و وانت در ۷ ماه نخست ۱۴۰۵ با افت ۳۷.۸ درصدی به ۳۱ هزار و ۱۹۹ دستگاه رسید و سهم ایران خودرو از این بازار به ۶۹.۴ درصد رسید.

۱۹ هزار دستگاه دوگانه سوز کمتر از پارسال

بررسی آمارنامه تجمیعی مهر ۱۴۰۵ وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد خودروسازان از فروردین تا پایان مهر امسال ۳۱ هزار و ۱۹۹ دستگاه خودروی دوگانه سوز سواری و وانت تولید کرده اند. این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ به ۵۰ هزار و ۱۵۱ دستگاه رسیده بود. به این ترتیب، تولید خودروی دوگانه سوز ۱۸ هزار و ۹۵۲ دستگاه یا ۳۷.۸ درصد کم شده است. در ماه مهر نیز تولید از ۸ هزار و ۵۴۷ دستگاه به ۶ هزار و ۶۸۵ دستگاه رسیده و ۲۱.۸ درصد افت داشته است.

این ارقام جمع هفت محصول است: سورن پلاس دوگانه سوز، ساینا گازسوز و سهند دوگانه سوز در گروه سواری، و آریسان گازسوز، وانت نیسان دوگانه سوز، اکستند دوگانه سوز و پادرا در گروه وانت. همه جمع ها، سهم ها و درصدهای این گزارش محاسبه آخرین خودرو از ارقام آمارنامه است.

جدول نشان می دهد سواری های دوگانه سوز در ۷ ماه تندتر از وانت ها افت کرده اند (منفی ۴۱.۹ درصد در برابر منفی ۳۴.۳ درصد). در ماه مهر اما وضعیت برعکس است: سواری دوگانه سوز فقط ۶.۴ درصد کم شده و وانت دوگانه سوز ۳۳.۶ درصد. یعنی ریزش سواری های گازسوز بیشتر در ماه های نخست سال رخ داده و ریزش وانت ها در مهر هم ادامه داشته است.

سهم دوگانه سوز از کل تولید؛ ثبات در ظاهر

برای سنجش جایگاه دوگانه سوزها، باید تولید آن ها را با کل تولید کشور مقایسه کرد. کل تولید انواع خودرو در ۷ ماه امسال ۴۰۵ هزار و ۹۱ دستگاه و در مدت مشابه پارسال ۶۳۲ هزار و ۲۳۰ دستگاه بوده است. در مهر هم این رقم از ۱۰۷ هزار و ۵۶۳ دستگاه به ۶۳ هزار و ۵۴۴ دستگاه رسیده است.

این جدول نکته ای را نشان می دهد که در عدد خام دیده نمی شود. سهم دوگانه سوزها از کل تولید در ۷ ماه تقریبا ثابت مانده (۷.۹۳ به ۷.۷۰ درصد) و در مهر حتی به ۱۰.۵۲ درصد رسیده است. اما این ثبات ظاهری است. در درون هر گروه، دوگانه سوزها عقب نشسته اند: سهم سواری دوگانه سوز از کل سواری از ۴.۱۰ به ۳.۷۷ درصد و سهم وانت دوگانه سوز از کل وانت از ۴۷.۴ به ۴۲ درصد کم شده است. ثبات سهم کل از آنجا می آید که وانت ها که نیمی از آن ها دوگانه سوزند، کمتر از سواری ها افت کرده اند و وزنشان در کل تولید بالا رفته است. رشد سهم در مهر هم بیشتر به افت شدید کل تولید در این ماه برمی گردد تا رشد دوگانه سوزها.

سواری های دوگانه سوز؛ سورن تنها می ماند

در گروه سواری، سورن دوگانه سوز در ۷ ماه ۳۹ درصد افت کرده، اما سهمش از سواری های دوگانه سوز از ۸۳.۹ به ۸۸.۲ درصد و در مهر به ۹۲.۶ درصد رسیده است. علت، سقوط سریع تر ساینا گازسوز است که سهمش در مهر به ۴ درصد رسیده است. نسخه بنزینی ساینا S نیز در مهر از ۵ هزار و ۳۶ دستگاه به ۱ هزار و ۵۱۴ دستگاه افت کرده؛ پس افت ساینا گازسوز بخشی از افت کل خانواده ساینا است. سهند دوگانه سوز رشد کرده، اما تیراژ آن کمتر از آن است که جای خالی ساینا را پر کند.

وانت های دوگانه سوز؛ نیسان رفت، اکستند و پادرا آمدند

حذف وانت نیسان دوگانه سوز بزرگ ترین اتفاق این بخش است. این خودرو پارسال ۳۵.۹ درصد وانت های دوگانه سوز را می ساخت و امسال هیچ تولیدی ندارد. نسخه تک سوز آن یعنی Z24NI نیز از ۲ هزار و ۹۳۴ دستگاه به صفر رسیده است؛ پس نیسان کلا از خط خارج شده است. آمارنامه دلیل این توقف را ذکر نکرده است. اکستند دوگانه سوز و پادرا در ۷ ماه رشد کرده اند، اما جمع افزایش آن ها ۱ هزار و ۶۰۳ دستگاه است، در برابر ۹ هزار و ۸۲۳ دستگاه نیسان که از دست رفته. در ماه مهر هم اکستند دوگانه سوز ۶۰ درصد افت کرده است. در مقابل، نسخه تک سوز کامیونت اکستند در مهر از ۴۱۳ به ۱ هزار و ۳۶۸ دستگاه رسیده است. این می تواند نشانه چرخش زامیاد از نسخه دوگانه سوز به تک سوز باشد؛ این برداشت فرضیه است و نیاز به تایید زامیاد دارد.

سهم شرکت ها از بازار دوگانه سوز

این جدول جابه جایی قدرت در بازار دوگانه سوز را نشان می دهد. ایران خودرو پارسال ۶۰.۴ درصد خودروهای دوگانه سوز را می ساخت. امسال این سهم به ۶۹.۴ درصد و در مهر به ۷۱.۲ درصد رسیده است. سهم گروه سایپا هم از ۳۹.۶ درصد به ۳۰.۶ درصد کم شده است. این جابه جایی نتیجه رشد ایران خودرو نیست؛ تولید دوگانه سوز ایران خودرو هم ۲۸.۵ درصد کم شده است. دلیل اصلی، افت ۵۱.۹ درصدی سایپا و به ویژه حذف نیسان در زامیاد است. به این ترتیب، بازار خودروی گازسوز کشور اکنون تقریبا به دو محصول ایران خودرو وابسته است: سورن دوگانه سوز و آریسان، که با هم ۶۹۴ درصد تولید ۷ ماهه را دارند.

دوگانه سوز در سبد هر خودروساز

مبنای این جدول، تولید کل هر شرکت در آمارنامه است: گروه ایران خودرو ۲۵۰ هزار و ۷۱ دستگاه، گروه سایپا ۱۰۵ هزار و ۶۴۰ دستگاه، زامیاد ۱۶ هزار و ۷۵۴ دستگاه، ایران خودرو تبریز ۱۹ هزار و ۴۴۷ دستگاه، سایپا کاشان ۲۰ هزار و ۳۶۸ دستگاه و پارس خودرو ۱۵ هزار و ۶۵۱ دستگاه در ۷ ماه امسال. بیشترین تغییر در زامیاد دیده می شود: پارسال ۷۷.۴ درصد تولید این شرکت دوگانه سوز بود و امسال ۴۷.۷ درصد. یعنی زامیاد که بزرگ ترین سازنده وانت گازسوز بود، دیگر اکثریت تولیدش را به دوگانه سوز اختصاص نمی دهد. در ایران خودرو تبریز هم سهم دوگانه سوز از ۷۴.۲ به ۶۰ درصد کم شده است. این کاهش هم زمان با ورود سورن TU5P به خط تبریز است. سهم دوگانه سوز در کل سبد ایران خودرو و سایپا نیز کاهش یافته است.

تناقض سیاست سوخت با خط تولید

افت تولید خودروی دوگانه سوز در حالی رخ می دهد که ناترازی بنزین در مرکز سیاست گذاری انرژی قرار دارد و بحران بنزین از مسئله قیمت به مسئله تامین رسیده است. گسترش ناوگان گازسوز یکی از ابزارهای شناخته شده برای کاهش فشار بر مصرف بنزین است و آمار مصرف CNG نیز اهمیت این سوخت را نشان می دهد.

داده ها نشان می دهد دوگانه سوزها در هر دو گروه سواری و وانت تندتر از کل بازار افت کرده اند. چند فرضیه می تواند این را توضیح دهد، اما هیچ کدام در آمارنامه تایید نشده است: هزینه و تامین مخزن و کیت گازسوز، توقف وانت نیسان به هر دلیل، و اولویت خودروسازان برای نسخه های تک سوز. فرضیه دیگر تمرکز خطر است: وقتی ۶۹.۴ درصد تولید دوگانه سوز در دست دو محصول یک خودروساز باشد، هر اختلال در خط تبریز یا خراسان کل عرضه خودروی گازسوز کشور را تحت تاثیر قرار می دهد.

چه کسی بیشترین هزینه را می دهد؟

خودروی دوگانه سوز بیشتر در ناوگان تاکسی، مسافرکش های اینترنتی و وانت های بار شهری کاربرد دارد. حذف نیسان و کاهش سهم دوگانه سوز در زامیاد برای صاحبان وانت های کار که سوخت بخش بزرگی از هزینه آن هاست، گزینه ها را محدود می کند. این برداشت تحلیلی است و سنجش آن به آمار فروش و قیمت نیاز دارد. در نهایت، آینده خودروی دوگانه سوز به دو متغیر بستگی دارد: اینکه زامیاد جایگزینی برای وانت نیسان دوگانه سوز در خط تولید قرار دهد یا نه، و اینکه سیاست سوخت برای خودروساز مشوقی برای تولید نسخه گازسوز تعریف کند یا نه. بدون این دو، سهم ۷.۷ درصدی دوگانه سوز از تولید کشور در ظاهر ثابت می ماند، اما در سواری و وانت همچنان کوچک می شود.