ترخیص خودروهای وارداتی از گمرکات متوقف شد؟ بررسی ابلاغیه هیئت وزیران + نامه

ابلاغیه جنجالی ۵۰۷۰۳ و توقف کامل ترخیص خودروها در گمرکات

رویای آزادسازی و تسهیل واردات خودرو به بازار ایران، گویی به کلافی سردرگم و بی‌پایان تبدیل شده است که هر بار با صدور یک بخشنامه جدید، گره‌ای کورتر بر بدنه اجرایی آن زده می‌شود. در تازه‌ترین تحولات و بر اساس اسناد به دست آمده، تصویب‌نامه هیئت وزیران به شماره ۵۰۷۰۳/ت۶۳۸۸۱هـ مورخ بیست و یکم خرداد ۱۴۰۴، شرایط جدید و بسیار سخت‌گیرانه‌ای را برای ورود انواع خودروهای سواری وضع کرده است. چنین ابلاغیه‌ای در هفته گذشته به صورت رسمی به گمرکات سراسر کشور ابلاغ شده است و موجی از نگرانی را در میان فعالان این حوزه ایجاد کرده است. طبق این دستورالعمل جدید و بر اساس تبصره‌های اجرایی آن، در حال حاضر تمامی خودروهای وارداتی اجازه ترخیص از گمرکات کشور را از دست داده‌اند. به طور دقیق‌تر، در این آیین‌نامه صراحتاً قید شده است که تخلیه خودرو بدون داشتن ثبت سفارش در گمرکات کشور کاملاً ممنوع است. این ممنوعیت مطلق باعث شده تا روند ورود خودرو به بازار که پیش از این نیز با کندی شدیدی همراه بود، اکنون به یک بن‌بست عملیاتی برخورد کند. صدور چنین بخشنامه‌هایی در شرایطی که بازار تشنه عرضه محصولات جدید است، یک نکته منفی بزرگ اقتصادی به شمار می‌رود، زیرا جریان تامین کالا را قطع کرده و باعث رسوب سرمایه‌های کلان ارزی در محوطه‌های گمرکی می‌شود. از سوی دیگر، تنها نکته‌ای که شاید بتوان از منظر سیاست‌گذار به عنوان یک رویکرد انضباطی مثبت تلقی کرد، تلاش برای شفاف‌سازی منشا ارز و جلوگیری از ورود بدون برنامه کالا است؛ هرچند که هزینه این انضباط دستوری، مستقیماً از جیب مصرف‌کننده نهایی پرداخت می‌شود.

ماجرای خودروهای مقیم و پیگیری ویژه رسانه‌ای

با وجود متن صریح بخشنامه مبنی بر توقف ترخیص‌ها، تحلیل‌گران بازار و کارشناسان گمرکی بر این باورند که به نظر می‌رسد منظور اصلی سیاست‌گذار از اعمال این ممنوعیت‌های سخت‌گیرانه، ساماندهی وضعیت همان «خودروهای مقیم» در گمرکات بوده است. خودروهای مقیم به آن دسته از محموله‌هایی اطلاق می‌شود که پیش از تکمیل مدارک ارزی یا ثبت سفارش نهایی، وارد حریم گمرکی کشور شده و اصطلاحاً قبض انبار دریافت کرده‌اند. اکنون این خودروها در یک خلاء قانونی و اجرایی گرفتار شده‌اند و خریداران آن‌ها در بلاتکلیفی مطلق به سر می‌برند.

پایگاه خبری خودروبانک در راستای رسالت اطلاع‌رسانی حرفه‌ای خود، به شدت در حال پیگیری این موضوع است و در حال حاضر منتظر هستیم تا استعلام رسمی خودروبانک از وزارت صمت دریافت شود تا اطلاعات تکمیلی، شفاف و دقیق‌تری را پیرامون سرنوشت این خودروها به اطلاع مخاطبان برسانیم.

تصمیمات خلق‌الساعه و التهاب ویرانگر در بازار خودرو و ارز

بازار خودروی ایران سال‌هاست که از فقدان یک استراتژی بلندمدت و پایدار رنج می‌برد. اعمال این موضوع و صدور مصوبات این‌چنینی به صورت کاملاً ناگهانی، باعث آشفتگی بی‌سابقه کسب‌وکارها و تشویش اذهان عمومی مردم می‌شود. تصمیم‌گیری‌های پشت درهای بسته و بدون مشورت با انجمن‌های صنفی، تنها به جهش قیمت خودرو در بازار آزاد دامن می‌زند و ثبات شکننده بازار را از بین می‌برد. در این میان، بیشترین آسیب متوجه خریدارانی می‌شود که ماه‌هاست با هزاران امید و آرزو سرمایه خود را به امید تحویل خودروی ثبت‌نامی واریز کرده‌اند، اما اکنون با درهای بسته گمرک و توقف ترخیص‌ها مواجه شده‌اند. آزار و اذیت فعالان حوزه خودرو، واردکنندگان شناسنامه‌دار و مصرف‌کنندگان نهایی، تنها دستاورد ملموس این رویه‌های بوروکراتیک پیچیده است. از منظر تحلیل اقتصادی، این نوع سیاست‌گذاری یک شکست ساختاری محسوب می‌شود؛ چرا که ایجاد سدهای گمرکی جدید در حالی صورت می‌گیرد که هیچ تاثیر مثبتی بر معیشت مردم و کنترل تورم ندارد.

بی‌توجهی بازار ارز به بخشنامه‌های دستوری

نکته قابل تامل و دردناک در ساختار اقتصاد کلان این است که دلار و ارزهای خارجی بدون کوچک‌ترین توجهی به این قوانین خلق‌الساعه و موانع گمرکی، با شیب تند در حال گران‌تر شدن هستند. تجربه سالیان اخیر ثابت کرده است که توقف واردات یا ممنوعیت ترخیص کالا به بهانه مدیریت منابع ارزی، هرگز نتوانسته ترمز افزایش قیمت ارز را بکشد. در واقع، بازار آزاد مسیر خود را طی می‌کند و این بخشنامه‌ها تنها به عنوان یک سرعت‌گیر مقطعی برای واردات قانونی عمل می‌کنند، در حالی که تقاضای انباشته در بازار با مشاهده توقف عرضه، به سمت سفته‌بازی سوق پیدا کرده و تورم انتظاری را به شدت افزایش می‌دهد.

بررسی دقیق تعرفه‌های سنگین و ضوابط فنی در مصوبه جدید

مصوبه ۵۰۷۰۳ علاوه بر ایجاد چالش در مسیر ترخیص، نقشه راه تعرفه‌ای جدیدی را برای واردات انواع خودرو در سال ۱۴۰۴ ترسیم کرده است. بر اساس تبصره ۱ ماده ۵ این آیین‌نامه، حقوق ورودی واردات بر اساس حجم موتور خودروهای بنزینی به شکل پلکانی و به شدت افزایشی تعیین شده است. دولت مجموعاً مبلغ ۲,۰۶۵,۰۰۰,۰۰۰ یورو ارز را برای واردات ۹۰,۰۰۰ دستگاه خودرو بنزینی در گروه‌های مختلف تخصیص داده است. در حالی که تعرفه برای خودروهای اقتصادی با حجم موتور تا ۱۵۰۰ سی‌سی روی عدد ۲۰ درصد تنظیم شده است، این رقم برای خودروهای پرقدرت‌تر با حجم موتور بیش از ۳۰۰۰ سی‌سی به عدد سرسام‌آور ۱۹۰ درصد می‌رسد. ساختار این جدول به خوبی نشان می‌دهد که سیاست‌گذار به دنبال هدایت بازار به سمت خودروهای کم‌مصرف است که از لحاظ کاهش مصرف سوخت یک نکته مثبت مهندسی محسوب می‌شود، اما افزایش شدید تعرفه‌ها در رده‌های بالاتر، باعث می‌شود قیمت تمام شده خودروها در ایران به مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی و منطقه‌ای قرار گیرد که یک نکته منفی اقتصادی انکارناپذیر برای مصرف‌کنندگان است.

منبع جدول: جدول تعرفه‌های واردات، پیوست تبصره ۱ ماده ۵ از مصوبه هیئت وزیران شماره ۵۰۷۰۳

علاوه بر تعرفه‌ها، قانون‌گذار در بخش ضوابط فنی نیز الزامات خاصی را مطرح کرده است. سن خودروهای وارداتی بر اساس نشان نوع (مدل) در شماره شناسایی خودرو (VIN) نباید از زمان ورود به کشور بیشتر از پنج سال باشد. همچنین در تعریفی عجیب و سخت‌گیرانه، خودروی کارکرده به محصولی اطلاق شده است که حداکثر پنج سال از تولید آن گذشته و الزاماً بیش از ۱۰۰ کیلومتر کارکرد داشته باشد. در حوزه ایمنی نیز رعایت استانداردهای روز دنیا ضروری اعلام شده است؛ به گونه‌ای که خودروهای وارداتی باید دارای گواهی‌هایی نظیر ای‌مارک (E-mark)، تاییدیه عمومی کشورهای حاشیه خلیج فارس (GCC)، یا تاییدیه کشور چین (CCC) و اوراسیا (EAC) باشند. اعمال این استانداردهای فنی، از یک سو کیفیت محصولات ورودی را تضمین می‌کند، اما از سوی دیگر فرایند مستندسازی و دریافت تاییدیه‌های گمرکی را برای واردکنندگان زمان‌برتر و پرهزینه‌تر خواهد کرد.

شرایط خاص برای سرمایه‌گذاران و ایرانیان خارج از کشور

در لابه‌لای محدودیت‌های ایجاد شده، روزنه‌هایی نیز برای ورود سرمایه‌های خارجی در نظر گرفته شده است. بر اساس تبصره ۱ ماده ۲ این بخشنامه، ایرانیان ساکن خارج از کشور که دارای کارت اقامت هستند، مجاز خواهند بود در سال ۱۴۰۴، به تعداد یک دستگاه خودرو برای هر ایرانی و بدون انتقال ارز، از محل ارز در اختیار خود وارد کشور کنند. همچنین بر اساس تبصره ۲ همان ماده، اشخاصی که مجوز سرمایه‌گذاری معتبر از سازمان سرمایه‌گذاری خارجی دارند، می‌توانند به ازای هر ۳۰۰ هزار دلار سرمایه‌گذاری خارجی در کشور، یک دستگاه خودروی نوی خارجی تا سقف ارزش ۳۰ هزار دلار وارد کشور کنند. این موارد معدود، تلاش‌هایی برای ترغیب ورود ارزهای خانگی و سرمایه‌های خارجی است، اما با توجه به زیرساخت‌های فعلی، بعید به نظر می‌رسد بتواند در کوتاه مدت گره‌ای از مشکلات کلان عرضه در بازار خودرو باز کند.

آینده مبهم خریداران و لزوم شفاف‌سازی فوری ساختار واردات

در نهایت، بازار خودروی کشور در حال حاضر در یک وضعیت انتظار آمیخته با نگرانی به سر می‌برد. بخشنامه‌هایی نظیر مصوبه ۵۰۷۰۳ نشان می‌دهند که سیاست‌گذار همچنان رویکردی انقباضی و دستوری به مقوله واردات خودرو دارد. توقف ترخیص‌ها در گمرکات، نه‌تنها جریان محدود عرضه را مسدود کرده است، بلکه با برهم زدن توازن روانی بازار، زمینه را برای سوءاستفاده دلالان و افزایش غیرمنطقی قیمت خودروهای وارداتیِ موجود در خیابان‌ها فراهم ساخته است. شفافیت، سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار برای برون‌رفت از این بحران است. مادامی که پاسخ روشن و قطعی از سوی وزارت صمت پیرامون سرنوشت دقیق ترخیص‌ها و وضعیت خودروهای مقیم صادر نشود، التهاب موجود در بازار و فشار مضاعف بر خریداران واقعی ادامه خواهد داشت. انتظار می‌رود مراجع تصمیم‌گیر با درک شرایط حساس اقتصادی فعلی و نوسانات شدید نرخ ارز، هرچه سریع‌تر با ابلاغ دستورالعمل‌های تکمیلی و رفع موانع ترخیص، آرامش را به خریداران چشم‌انتظار و فعالان آسیب‌دیده این صنف بازگردانند.