۴ برابر شدن قیمت روغن موتور در یک سال – مقصر کیست؟

قیمت روغن موتور در یک سال گذشته چند برابر شده و بهای بعضی محصولات داخلی بیش از پنج برابر افزایش یافته است. کاهش تولید، کمبود مواد اولیه، مشکلات واردات و تورم بالا از دلایل اصلی این گرانی هستند. اختلاف قیمت کارخانه با بازار آزاد هم هزینه تعویض روغن را برای مالکان خودرو بیشتر کرده است. ولی چرا روغن موتور با وجود تولید داخلی تا این اندازه گران‌شده و چه کسانی مسئول این وضعیت هستند؟

روغن موتور در یک سال چقدر گران شده است؟

مقایسه قیمت هفت نوع روغن موتور در آبان ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نشان می‌دهد قیمت آن‌ها طی یک سال بین ۳ تا بیش از ۵ برابر شده است. این گرانی فقط مربوط به برندهای خارجی نیست و روغن موتورهای ایرانی هم افزایش قیمت شدیدی داشتند.

بیشترین رشد در این جدول مربوط به روغن ایساکو بهران است که قیمت آن از یک میلیون و ۸۹۰ هزار تومان به ۱۰ میلیون تومان رسیده است.

در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، افزایش میانگین ۳۰ درصدی قیمت روغن موتور با تایید نهادهای نظارتی اعلام شد. ولی رشد قیمت محصولات در بازار آزاد بسیار بیشتر بوده و نشان می‌دهد گرانی روغن موتور فقط به هزینه تولید مربوط نیست.

چرا قیمت روغن موتور چند برابر شد؟

گرانی روغن موتور از ابتدای سال ۱۴۰۵ با کاهش تولید و کمبود کالا در بازار شدت گرفت. کارخانه‌ها برای تامین مواد اولیه و ارز موردنیاز واردات با مشکل روبه‌رو شدند. قیمت‌گذاری دولتی هم انگیزه تولیدکنندگان را برای افزایش تولید کمتر کرد و با کاهش عرضه، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد بیشتر شد.

کاهش تولید روغن موتور چقدر بوده است؟

حامد یزدی‌زاده، رئیس اتحادیه روغن موتور مشهد، در اردیبهشت ۱۴۰۵ از کاهش ۷۰ درصدی تولید نسبت به سال گذشته خبر داد.

آمارهای نفت بهران هم از افت تولید حکایت دارند. تولید روغن موتور بنزینی این شرکت در شهریور ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۳ درصد و روغن موتور دیزلی ۶۲ درصد کمتر شده است.

علی کاظمی، رئیس انجمن پالایشگاه‌های روغن‌سازی ایران، مشکلات تامین خوراک پالایشگاه‌ها و تخصیص ارز برای واردات مواد اولیه را از دلایل کاهش تولید در ماه‌های ابتدایی سال می‌داند.

با کاهش تولید، عرضه روغن موتور در بازار هم کمتر شد. کمبود کالا در فروشگاه‌ها باعث شد بعضی محصولات حتی چند برابر قیمت درج‌شده روی بسته‌بندی فروخته شوند.

کمبود روغن پایه و مشکلات واردات

روغن پایه، ماده اصلی ساخت روغن موتور است. چهار پالایشگاه بزرگ در ایران این ماده را تولید می‌کنند، ولی کارخانه‌ها برای ساخت بعضی روغن موتورها به مواد وارداتی هم نیاز دارند.

مشکلات انتقال پول به خارج از کشور، محدودیت‌های تجاری و اختلال در واردات، تهیه مواد موردنیاز کارخانه‌ها را سخت‌ کرده است. به همین دلیل، تولیدکنندگان روغن موتور هم با کمبود مواد اولیه روبه‌رو شدند و هم باید هزینه بیشتری برای خرید آن‌ها بپردازند.

قیمت‌گذاری دستوری و کاهش انگیزه تولید

یکی دیگر از مشکلات صنعت روغن موتور، قیمت‌گذاری دولتی است. تولیدکنندگان می‌گویند هزینه خرید مواد اولیه و تولید افزایش یافته، ولی محدودیت در تعیین قیمت فروش، حاشیه سود آن‌ها را کاهش داده است.

در چنین وضعیتی، تولید بیشتر برای بعضی کارخانه‌ها صرفه اقتصادی کمتری دارد. این موضوع به‌خصوص برای شرکت‌هایی که مواد اولیه را با قیمت بالاتر از بورس کالا یا بازار واردات تهیه می‌کنند، مشکل‌ساز شده است.

افزایش قیمت در شبکه توزیع

کاهش عرضه روغن موتور، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد را بیشتر کرده است. بعضی محصولات هم چند برابر قیمت مصوب به دست مصرف‌کننده می‌رسند.

علی کاظمی در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد قیمت بعضی روغن موتورها در بازار به چهار تا پنج برابر نرخ درج‌شده روی بسته‌بندی رسیده است او فعالیت سوداگرانه در برخی بخش‌های شبکه فروش و کمبود عرضه را دلیل این اختلاف قیمت می‌داند.

البته نمی‌توان این گرانی را به تمام واسطه‌گران نسبت داد. کمبود روغن موتور از یک طرف و نظارت ضعیف بر قیمت‌ها از طرف دیگر، زمینه فروش محصولات با نرخ‌های غیرمجاز را فراهم کرده است.

تورم و افزایش هزینه تولید

تورم بالا هزینه تولید روغن موتور را بیشتر کرده است. براساس آمار مرکز آمار ایران، تورم سالانه در مهر ۱۴۰۵ به ۷۶٫۸ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸٫۷ درصد رسید.

افزایش نرخ ارز و قیمت مواد اولیه، هزینه تولید، بسته‌بندی و حمل‌ونقل روغن موتور را بالا برده است. ولی تورم به‌تنهایی افزایش چندبرابری قیمت این محصولات را توضیح نمی‌دهد. کمبود کالا و اختلاف قیمت کارخانه با بازار آزاد هم هزینه بیشتری به مالکان خودرو تحمیل کرده است.

قیمت روغن موتور بعد از آزادسازی چه می‌شود؟

ستاد تنظیم بازار در ۱۷ آبان تصویب کرد قیمت‌گذاری دستوری روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال حذف شود. دولت با این تصمیم می‌خواهد تولید داخل را بیشتر کند و قیمت‌ها را متعادل‌تر نگه دارد. شیوه توزیع روغن موتور دیزلی هم فعلاً تغییری نخواهد کرد.

بعد از اجرای این مصوبه، کارخانه‌ها اختیار بیشتری برای تعیین قیمت روغن موتور خودروهای سبک خواهند داشت. تولیدکنندگان می‌گویند این تصمیم به جبران هزینه‌های تولید کمک می‌کند و انگیزه آن‌ها را برای تولید بیشتر افزایش می‌دهد.

ولی حذف قیمت‌گذاری دستوری به معنای کاهش فوری قیمت روغن موتور نیست. حتی احتمال دارد قیمت رسمی بعضی محصولات در ابتدا افزایش پیدا کند.

برای کاهش قیمت روغن موتور، سه مشکل اصلی باید برطرف شود.

• افزایش تولید: کارخانه‌ها باید روغن موتور بیشتری تولید کنند تا کمبود بازار جبران شود.
• تامین مواد اولیه: روغن پایه و مواد افزودنی باید به مقدار کافی در اختیار کارخانه‌ها قرار بگیرد.
• نظارت بر شبکه فروش: افزایش عرضه و برخورد با گران‌فروشی باید اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد را کمتر کند.

تا زمانی که تولید افزایش پیدا نکند و کمبود مواد اولیه و مشکلات شبکه فروش ادامه داشته باشد، آزادسازی قیمت به‌تنهایی هزینه تعویض روغن را کاهش نمی‌دهد.

مقصر اصلی گرانی روغن موتور کیست؟

بررسی آمار تولید و قیمت‌ها نشان می‌دهد گرانی چهار تا پنج‌برابری روغن موتور فقط یک مقصر ندارد. مشکلات از مرحله تامین مواد اولیه شروع شده و تا فروش محصول به مصرف‌کننده ادامه پیدا کرده است.

• دولت و نهادهای مسئول: مشکلات تامین ارز و قیمت‌گذاری دستوری به تولیدکنندگان فشار وارد کرده و نظارت ضعیف بر بازار هم زمینه گران‌فروشی را بیشتر کرده است.
• شبکه توزیع: فروش روغن موتور بالاتر از نرخ مصوب در بعضی فروشگاه‌ها باعث‌شده مالکان خودرو هزینه بیشتری برای تعویض روغن بپردازند.
• تولیدکنندگان و فروشندگان روغن پایه: عرضه کمتر مواد اولیه در بورس کالا، هزینه تولید را بالا برده و کارخانه‌های روغن‌سازی را با کمبود مواد موردنیاز روبه‌رو کرده است.

پس گرانی روغن موتور فقط به تورم و افزایش قیمت مواد اولیه مربوط نیست. کاهش تولید، کمبود کالا و نظارت ضعیف بر قیمت فروش هم فشار بیشتری به مالکان خودرو وارد کرده است.

برای کنترل قیمت روغن موتور، دولت باید مشکلات تولید و واردات مواد اولیه را برطرف کند و جلوی گران‌فروشی را بگیرد. تا زمانی که عرضه روغن موتور افزایش پیدا نکند، آزادسازی قیمت هم به معنی ارزان شدن این محصول نخواهد بود.

شما آخرین بار روغن موتور خودرویتان را با چه قیمتی خریدید و نسبت به دفعه قبل چقدر گران‌تر شده بود؟