جزئیات طرح جایگزینی تاکسی‌های تهران با محوریت نگین تندیس الماس
سازمان تاکسیرانی شهرداری تهران طرح جدیدی را برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی پایتخت آغاز کرده است که بر اساس آن، خودروهای فرسوده با مدل‌های کم‌مصرف و پاک جایگزین می‌شوند. در این برنامه، شرکت نگین تندیس الماس به عنوان تامین‌کننده اصلی خودروها حضور دارد و سه محصول وارداتی را برای ورود به خطوط تاکسیرانی آماده کرده است. هدف اصلی این طرح، خارج کردن تاکسی‌های کارکرده و پرمصرف از چرخه تردد شهری و جایگزینی آن‌ها با خودروهایی است که از فناوری‌های نوین قوای محرکه بهره می‌برند.
تاکسی‌های فعال در کلان‌شهر تهران به دلیل پیمایش روزانه بالا، سهم زیادی در مصرف بنزین و تولید آلایندگی‌های محیط‌زیستی دارند. فرسودگی بخش بزرگی از ناوگان فعلی که عمدتا شامل خودروهای داخلی با فناوری قدیمی است، هزینه‌های نگهداری و تعمیرات را برای رانندگان به شدت افزایش داده است. در طرح جدید، تمرکز بر استفاده از خودروهای هیبریدی و برقی قرار گرفته تا علاوه بر نوسازی ظاهری و فنی ناوگان، مصرف سوخت در بخش حمل‌ونقل عمومی نیز به شکل محسوسی مدیریت شود.
ورود این خودروها به ناوگان تاکسیرانی در شرایطی برنامه‌ریزی شده که تامین قطعات یدکی و خدمات پس از فروش برای کاربری سنگین تاکسی، نیازمند شبکه گسترده‌ای است. از یک سو، جایگزینی مدل‌های قدیمی با خودروهای روز جهانی کیفیت سفرهای درون‌شهری را ارتقا می‌دهد و استهلاک را در سال‌های ابتدایی به حداقل می‌رساند، اما از سوی دیگر، پیچیدگی فنی خودروهای برقی و هیبریدی در مقایسه با تاکسی‌های سنتی، لزوم آموزش تعمیرکاران و تامین مستمر قطعات مصرفی توسط شرکت عرضه‌کننده را دوچندان می‌کند.
سازوکار پلاک منطقه آزاد فرودگاه امام و مجوز تردد در کل کشور
متفاوت‌ترین بخش در طرح جدید نوسازی تاکسی‌های پایتخت، نحوه شماره‌گذاری این خودروها است. بر خلاف روال مرسوم که تاکسی‌ها با پلاک ملی اختصاصی ناوگان عمومی شماره‌گذاری می‌شوند، برای خودروهای وارداتی شرکت نگین تندیس الماس، استفاده از پلاک منطقه آزاد تجاری-صنعتی فرودگاه امام خمینی (ره) پیش‌بینی شده است. این تصمیم فرآیندهای اداری و گمرکی واردات خودرو برای ناوگان عمومی را تسهیل می‌کند و امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی مناطق آزاد را در اختیار شهرداری تهران قرار می‌دهد.
طبق قوانین عمومی، خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد تنها مجاز به تردد در محدوده جغرافیایی مشخص‌شده همان منطقه هستند و خروج آن‌ها به سرزمین اصلی نیازمند دریافت مرخصی‌های موقت و محدود است. با این حال، در چارچوب توافق‌های صورت‌گرفته برای این طرح، سازوکاری تعریف شده که به موجب آن تاکسی‌های پلاک منطقه آزاد فرودگاه امام خمینی امکان تردد دائمی و سراسری در تمام نقاط کشور را در قالب فعالیت تاکسیرانی خواهند داشت. این ویژگی به رانندگان اجازه می‌دهد بدون محدودیت‌های مرسوم تردد پلاک‌های منطقه آزاد، در خطوط شهری و حتی مسیرهای برون‌شهری یا فرودگاهی فعالیت کنند.
مزایا و چالش‌های حقوقی شماره‌گذاری در منطقه آزاد
استفاده از ظرفیت پلاک منطقه آزاد فرودگاه امام خمینی سرعت واردات و ترخیص خودروها را بالا می‌برد و هزینه‌های اولیه شماره‌گذاری را کاهش می‌دهد که این موضوع به نفع رانندگان متقاضی در طرح جایگزینی است. همچنین حذف محدودیت جغرافیایی تردد برای این پلاک خاص، یک امتیاز کاربردی برای ناوگان تاکسیرانی محسوب می‌شود تا خودروها صرفا به مسیرهای منتهی به فرودگاه محدود نمانند.
در مقابل، اجرای کامل و بدون وقفه این سازوکار مستلزم هماهنگی دقیق میان سازمان تاکسیرانی، پلیس راهور و دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد است. هرگونه ناهماهنگی در ثبت ضوابط و مجوزهای قانونی مربوط به تردد سراسری در سامانه‌های نظارتی و جاده‌ای، ممکن است در عمل چالش‌هایی را برای رانندگان در هنگام عبور از محورهای مواصلاتی کشور ایجاد کند؛ بنابراین تثبیت وضعیت حقوقی و قانونی این پلاک‌ها پیش از واگذاری انبوه، شرط اصلی موفقیت اجرایی طرح است.
تاکسی های جدیدبررسی سبد محصولات؛ ۳ گزینه برقی و هیبریدی برای تاکسیرانان
در برنامه اعلام‌شده توسط نگین تندیس الماس و سازمان تاکسیرانی، به جای تکیه بر یک مدل واحد، سه خودرو با سه نوع قوای محرکه متفاوت در نظر گرفته شده است. این تنوع به رانندگان اجازه می‌دهد بر اساس نوع خط فعالیت، میزان پیمایش روزانه و دسترسی به زیرساخت‌های شارژ، گزینه متناسب با شرایط کاری خود را انتخاب کنند. این سه خودرو شامل تویوتا کرولا ۱.۸ لیتری هیبرید، بی‌وای‌دی چین پلاس پلاگین هیبرید و تویوتا bZ3X تمام‌برقی هستند.
تویوتا کرولا ۱.۸ لیتری هیبرید؛ گزینه کم‌دردسر برای تردد شهری
تویوتا کرولا با پیشرانه ۱.۸ لیتری هیبریدی (HEV)، شناخته‌شده‌ترین گزینه در این فهرست است. این خودرو از ترکیب یک موتور بنزینی تنفس طبیعی با موتور الکتریکی استفاده می‌کند و نیازی به شارژ از طریق کابل و منبع برق خارجی ندارد. باتری این خودرو در حین حرکت و از طریق سیستم بازیابی انرژی ترمزها شارژ می‌شود. در ترافیک‌های سنگین تهران که سرعت حرکت پایین است، بخش عمده‌ای از پیمایش بر عهده موتور برقی خواهد بود که مصرف سوخت را به شدت کاهش می‌دهد.
عدم وابستگی تویوتا کرولا ۱.۸ لیتری به ایستگاه‌های شارژ برقی، آن را به آماده‌ترین گزینه برای شروع به کار فوری در خطوط تاکسیرانی تبدیل می‌کند. استهلاک پایین پیشرانه‌های هیبریدی تویوتا در کاربری تاکسی در بسیاری از کشورهای جهان به اثبات رسیده است؛ با این وجود، فضای کابین و صندوق عقب کرولا در مقایسه با برخی خودروهای بزرگ‌تر، برای کاربری‌های خاص مانند خطوط فرودگاهی با حجم بار زیاد، فضایی استاندارد و نسبتا محدودتر ارائه می‌دهد.
بی‌وای‌دی چین پلاس؛ فناوری پلاگین هیبرید با برد حرکتی بالا
دومین خودروی در نظر گرفته شده برای این طرح، سدان بی‌وای‌دی چین پلاس (BYD Qin Plus) است که از قوای محرکه پلاگین هیبرید (PHEV) بهره می‌برد. تفاوت اصلی این مدل با کرولا در این است که باتری بی‌وای‌دی چین پلاس ظرفیت بالاتری دارد و علاوه بر شارژ در حین حرکت، امکان شارژ مستقیم از طریق پریز برق شهری یا ایستگاه‌های شارژ را نیز داراست. این ویژگی باعث می‌شود راننده بتواند مسافت قابل توجهی را در طول روز صرفا در حالت تمام‌برقی و بدون روشن شدن موتور بنزینی طی کند و در صورت اتمام شارژ باتری، بدون نگرانی از توقف خودرو، با موتور بنزینی به مسیر ادامه دهد.
این خودرو تعادل مناسبی میان مدل‌های بنزینی و تمام‌برقی ایجاد می‌کند و ریسک ماندن در مسیر به دلیل اتمام شارژ در آن وجود ندارد. اما باید در نظر داشت که دستیابی به کمترین میزان مصرف سوخت در بی‌وای‌دی چین پلاس، نیازمند آن است که راننده به صورت منظم باتری خودرو را با برق خارجی شارژ کند؛ در غیر این صورت، حمل باتری سنگین‌تر بدون استفاده از ظرفیت شارژ برقی، بهره‌وری فنی سامانه پلاگین هیبرید را کاهش می‌دهد.
تویوتا bZ3X؛ کراس‌اوور تمام‌برقی برای حذف کامل مصرف بنزین
سومین گزینه معرفی‌شده، تویوتا bZ3X است که به عنوان یک خودروی تمام‌برقی (BEV) وارد ناوگان می‌شود. در این خودرو پیشرانه احتراق داخلی به طور کامل حذف شده و تامین نیروی محرکه صرفا از طریق انرژی الکتریکی ذخیره‌شده در باتری‌ها انجام می‌گیرد. در نتیجه، مصرف بنزین و تولید آلایندگی مستقیم در زمان حرکت در این مدل به عدد صفر می‌رسد. طراحی بدنه و فضای داخلی bZ3X به گونه‌ای است که فضای جادارتر و راحت‌تری را برای سرنشینان در سفرهای شهری فراهم می‌کند.
حذف هزینه‌های مربوط به خرید بنزین، تعویض روغن موتور، فیلترها و قطعات متحرک موتورهای احتراقی، هزینه نگهداری جاری تویوتا bZ3X را در بخش فنی کاهش می‌دهد. در سمت مقابل، فعالیت این خودرو در ناوگان تاکسیرانی کاملا به گسترش زیرساخت‌های شارژ سریع در سطح شهر تهران وابسته است. زمان توقف برای شارژ مجدد باتری و افت احتمالی پیمایش در فصول بسیار سرد یا گرم سال به دلیل استفاده مداوم از سیستم تهویه مطبوع، مواردی هستند که رانندگان تاکسی‌های برقی در برنامه‌ریزی کاری روزانه خود با آن مواجه خواهند بود.
تاثیر جایگزینی تاکسی‌های فرسوده بر مدیریت مصرف سوخت پایتخت
بررسی الگوی مصرف انرژی در تهران نشان می‌دهد که حمل‌ونقل عمومی درون‌شهری، به ویژه تاکسی‌های گردشی و خطی، به دلیل ساعت کارکرد بالا در ترافیک، بخش بزرگی از سهمیه سوخت شهری را مصرف می‌کنند. خودروهای فرسوده فعلی در شرایط ترافیکی تهران مصرف سوختی به مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی دارند و راندمان احتراق در آن‌ها به دلیل کارکردهای چندصد هزار کیلومتری به شدت افت کرده است.
جایگزینی این ناوگان با سه مدل تویوتا کرولا ۱.۸ لیتری هیبرید، بی‌وای‌دی چین پلاس و تویوتا bZ3X، مستقیما بر کاهش تقاضای بنزین در پایتخت اثر می‌گذارد. در مدل تمام‌برقی، وابستگی به بنزین کاملا قطع می‌شود و در دو مدل هیبریدی و پلاگین هیبرید نیز به دلیل خاموش شدن موتور بنزینی در توقف‌های پشت چراغ قرمز و حرکت با سرعت‌های پایین در ترافیک، بیشترین بازدهی انرژی دقیقا در شرایط رانندگی شهری تهران به دست می‌آید.
البته میزان دقیق صرفه‌جویی اقتصادی و کاهش مصرف سوخت در مدل‌های هیبریدی و پلاگین هیبرید، یک عدد ثابت نیست و به شرایط رانندگی، شیب مسیرهای فعالیت، میزان پیمایش روزانه و نحوه بهره‌برداری راننده از سامانه برقی بستگی دارد. برای اینکه این طرح به اهداف تعیین‌شده در زمینه کاهش آلودگی هوا و مدیریت سوخت برسد، علاوه بر تحویل خودروها، تامین مالی مناسب برای رانندگان جهت خرید این مدل‌ها و همچنین تکمیل سریع‌تر ایستگاه‌های شارژ در پایانه‌های تاکسیرانی تهران ضرورت دارد.
دیدگاه کاربران