تعرفه کمیسیون نمایشگاه های خودرو بار دیگر خبرساز شده است؛ اما پیگیری میدانی خبرنگار آخرین خودرو در خیابان عباس آباد تهران نشان می دهد فعالان بازار، درآمد خود را نه بر اساس کمیسیون مصوب، بلکه از محل اختلاف قیمت خرید و فروش محاسبه می کنند.
پیگیری میدانی آخرین خودرو از بازار خودرو تهران
در پی مطرح شدن دوباره موضوع تعرفه کمیسیون نمایشگاه های خودرو، خبرنگار آخرین خودرو با مراجعه میدانی به خیابان عباس آباد تهران، شیوه محاسبه درآمد نمایشگاه داران و میزان پایبندی آنها به تعرفه اعلام شده را بررسی کرد. اظهارات برخی فعالان این بازار نشان می دهد که در بخشی از معاملات، کمیسیون مصوب مبنای اصلی درآمد نیست و سود نمایشگاه دار از مسیرهای دیگری تامین می شود. بر اساس تعرفه اعلام شده، سهم کمیسیون هر یک از طرفین معامله معادل نیم درصد قیمت خودرو است؛ یعنی در مجموع، خریدار و فروشنده باید یک درصد از مبلغ معامله را به عنوان کمیسیون بپردازند. با این حال، گفت و گوهای میدانی با برخی فعالان خیابان عباس آباد نشان می دهد که در عمل، مدل های متفاوتی برای کسب درآمد از معاملات خودرو وجود دارد.
قانون اول عباس آباد؛ خریدار و فروشونده نباید همدیگر را ببینند
یکی از نکات مطرح شده در این پیگیری میدانی، قاعده ای نانوشته در بخشی از معاملات خیابان عباس آباد است: خریدار و فروشنده نباید مستقیما با یکدیگر روبه رو شوند. به گفته یکی از فعالان بازار، آگاهی دو طرف از قیمت واقعی معامله و مبلغ مورد توافق می تواند زمینه حذف واسطه یا تقسیم سود میان خریدار و فروشنده را فراهم کند. این فعال بازار از چنین روشی با عنوان «معامله سرهنگ» یاد می کند؛ مدلی که در آن، نمایشگاه دار به جای اتکا به کمیسیون مشخص، تلاش می کند از اختلاف میان قیمت مورد نظر فروشنده و مبلغ نهایی فروش درآمد کسب کند.
در چنین شرایطی، نمایشگاه دار ممکن است خودرو را با قیمت مشخصی از فروشنده تحویل بگیرد یا بر سر مبلغی که باید به فروشنده پرداخت شود به توافق برسد و سپس خودرو را با قیمت بالاتری عرضه کند. در این مدل، آنچه برای واسطه اهمیت دارد، اختلاف قیمت و میزان سود نهایی است؛ نه لزوما کمیسیون مصوب. البته ادعای وجود یک قاعده فراگیر برای جلوگیری از ارتباط مستقیم خریدار و فروشنده یا هماهنگی میان نمایشگاه داران، بر اساس گفت و گوهای انجام شده به تنهایی قابل تعمیم به تمام بازار نیست و برای اثبات آن به شواهد بیشتری نیاز است.
خودروهای وارداتی صفر؛ اختلاف قیمت، مبنای درآمد نمایشگاه
در معاملات خودروهای وارداتی صفر، یکی از فعالان بازار توضیح می دهد که نمایشگاه می تواند خودرو را با قیمت مشخصی از واردکننده تهیه کند و با مبلغ بالاتری به مشتری بفروشد. برای نمونه، در مثالی که او مطرح می کند، قیمت خرید خودرو از واردکننده ۹ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان و قیمت عرضه آن ۹ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان است. در این مثال، اختلاف قیمت خرید و فروش به ۱۰۰ میلیون تومان می رسد.
به گفته این فعال بازار، عرضه خودرو با قیمت ۹ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان ممکن است مشتری را به سمت نمایشگاه دیگری سوق دهد. این مثال نشان می دهد که رقابت میان فروشندگان نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارد؛ هرچند یک نمونه به تنهایی برای اثبات وجود هماهنگی قیمتی در بازار کافی نیست. در این شیوه، سود نمایشگاه از اختلاف قیمت تامین می شود و کمیسیون رسمی لزوما مبنای اصلی محاسبه درآمد نیست. با این حال، برای تعیین اینکه هر معامله دقیقا تحت چه توافقی انجام شده، باید قرارداد و نحوه پرداخت وجه آن بررسی شود.
خودروهای کارکرده؛ سود معامله به جای کمیسیون
در بخش خودروهای کارکرده نیز یکی از فعالان بازار می گوید همه معاملات بر اساس کمیسیون متعارف انجام نمی شوند. به گفته او، در برخی موارد، نمایشگاه دار با توجه به مشتری و شرایط معامله، سود مشخصی را برای خود در نظر می گیرد. این فعال بازار برای توضیح شیوه کار خود، مثال خودرویی را مطرح می کند که می تواند حدود ۱۵۰ میلیون تومان سود برای واسطه داشته باشد. چنین مثالی نشان می دهد که در این مدل، سود معامله ممکن است از مبلغ کمیسیون معمول بیشتر باشد؛ اما برای مقایسه دقیق، باید قیمت خرید، قیمت فروش و هزینه های احتمالی هر معامله مشخص باشد.
خودروهای سوپرلوکس؛ سازوکار «بالابود گرفتن«
در معاملات خودروهای سوپرلوکس، به گفته یکی از فعالان بازار، شیوه دیگری نیز وجود دارد که از آن با عنوان «بالابود گرفتن» یاد می شود. در این روش، مالک مبلغی را که می خواهد از فروش خودرو دریافت کند مشخص می کند و با واسطه بر سر این مبلغ به توافق می رسد. اگر خودرو با قیمت بالاتری فروخته شود، اختلاف قیمت می تواند به عنوان درآمد واسطه باقی بماند؛ البته جزئیات این توافق به شرایط هر معامله بستگی دارد. یکی از مثال های مطرح شده در گفت و گوی میدانی، خودروی مازراتی است که مبلغ مورد توافق با مالک برای آن ۸۲ میلیارد تومان عنوان شده است. به گفته این فعال بازار، خودرو ممکن است با قیمتی در محدوده ۹۳ یا ۹۴ میلیارد تومان و حتی ۹۵ میلیارد تومان فروخته شود. اگر مبلغ دریافتی مالک ۸۲ میلیارد تومان و قیمت نهایی فروش ۹۵ میلیارد تومان باشد، اختلاف این دو رقم به ۱۳ میلیارد تومان می رسد.
این ارقام، مثال مطرح شده از سوی فعال بازار هستند و به تنهایی به معنای تایید مستقل انجام معامله با همین قیمت ها نیستند. نکته اصلی در این شیوه آن است که درآمد واسطه می تواند از اختلاف قیمت نهایی با مبلغ مورد توافق مالک به دست آید، نه از درصد ثابتی از قیمت خودرو. این فعال بازار همچنین می گوید وجه معامله ممکن است به حساب مالک یا حساب دیگری که او معرفی کرده واریز شود. در چنین شرایطی، روشن بودن توافق میان طرفین، مبلغ قابل پرداخت به مالک و نحوه تسویه اهمیت زیادی دارد.
معاملات شهرستان ؛ دریافت یک درصد از فروشنده
در برخی معاملات میان نمایشگاه های تهران و مشتریان شهرستانی، یکی از فعالان بازار از دریافت یک درصد کمیسیون از فروشنده صحبت می کند. در این مدل، واسطه تهرانی خودرو را به مشتری شهرستانی معرفی می کند و سهم خود را بر اساس قیمت معامله محاسبه می کند. برای نمونه، اگر قیمت خودرو ۹ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان باشد، یک درصد آن معادل ۹۳ میلیون تومان خواهد بود. با این حال، این شیوه با تعرفه ای که برای پرداخت نیم درصد از سوی هر یک از طرفین معامله مطرح شده، تفاوت دارد. برای ارزیابی قانونی بودن مبلغ دریافتی، باید مشخص شود توافق میان چه اشخاصی انجام شده، چه کسی پرداخت کننده بوده و ضوابط رسمی در آن معامله چه حکمی دارد.
خودروهای ایرانی و چینی؛ توافق بر سر قیمت نهایی
در معاملات خودروهای ایرانی و چینی نیز ممکن است قیمت میان فروشنده یا تامین کننده در شهرستان و واسطه توافق شود و خودرو با قیمت بالاتری به مشتری در تهران عرضه شود. در این حالت، سود واسطه از اختلاف میان مبلغ مورد توافق و قیمت نهایی فروش به دست می آید. یکی از نکات مطرح شده در این گفت و گوها، تعیین مهلت برای واریز کامل وجه است. به گفته فعال بازار، گاهی شرط می شود که کل مبلغ تا ساعت مشخصی، برای مثال ساعت ۱۱ صبح، پرداخت شود و در غیر این صورت معامله منتفی خواهد بود. همچنین در برخی موارد، از خریدار خواسته می شود مبالغ را به چند حساب مختلف واریز کند. چنین شرایطی به خودی خود اثبات کننده تخلف یا وقوع کلاهبرداری نیست، اما در صورت بروز اختلاف می تواند پیگیری مسیر پول و تشخیص مسئولیت اشخاص را دشوارتر کند. به همین دلیل، ثبت دقیق قرارداد، مشخص بودن فروشنده و دریافت کننده وجه و نگهداری اسناد پرداخت برای خریدار اهمیت دارد.
آیا کمیسیون نیم درصدی پاسخگوی هزینه نمایشگاه است؟
یکی از فعالان بازار در دفاع از فاصله گرفتن برخی معاملات از تعرفه رسمی، به هزینه های بالای فعالیت نمایشگاه اشاره می کند. او با بیان اینکه هزینه اجاره محل فعالیتش به حدود ۳ میلیارد تومان رسیده، معتقد است درآمد حاصل از کمیسیون نیم درصدی حتی برای پرداخت حقوق کارکنان نیز کافی نیست. این اظهارنظر، دیدگاه شخصی یک فعال بازار درباره هزینه های فعالیت نمایشگاهی است و به تنهایی مبنایی برای دریافت مبلغی بیش از تعرفه مصوب محسوب نمی شود. هزینه های کسب و کار و میزان سود مورد انتظار نمایشگاه داران، موضوعی جدا از ضوابط قانونی دریافت کمیسیون است.
کمیسیون مصوب یا سود پنهان در اختلاف قیمت؟
پیگیری میدانی خبرنگار آخرین خودرو در خیابان عباس آباد نشان می دهد که در بخشی از معاملات، درآمد نمایشگاه داران صرفا با دریافت کمیسیون محاسبه نمی شود و اختلاف قیمت خرید و فروش، توافق بر سر مبلغ دریافتی مالک یا دریافت سهمی از معامله نیز می تواند در این میان نقش داشته باشد. با این حال، باید میان دریافت کمیسیون، کسب سود از خرید و فروش و توافق بر سر «بالابود» تفاوت قائل شد. برای قضاوت درباره هر معامله، صرف مشاهده اختلاف قیمت کافی نیست؛ بلکه باید نوع توافق، رضایت طرفین، قرارداد و نحوه پرداخت وجه مشخص باشد. موضوع اصلی این است که تعرفه رسمی کمیسیون تا چه اندازه در معاملات واقعی اجرا می شود و در صورت مطالبه مبالغی خارج از ضوابط، خریدار و فروشنده چه راهی برای پیگیری دارند. پاسخ دقیق به این پرسش، علاوه بر بررسی میدانی، نیازمند استعلام از مرجع صنفی و نهاد مسئول نظارت بر عملکرد نمایشگاه های خودرو است.
دیدگاه کاربران