با اصلاح آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، مقررات اسقاط خودروهای فرسوده تغییر کرد. بر اساس ضوابط جدید، شماره‌گذاری خودروهای تولید داخل و وارداتی به ارائه گواهی اسقاط وابسته شده و برای خودروهای فرسوده نیز محدودیت‌هایی در زمینه سوخت، تردد و فعالیت در نظر گرفته شده است. در این میان، خودروهای هیبریدی و برقی از گواهی اسقاط کمتری نسبت به مدل‌های بنزینی نیاز خواهند داشت.

طبق آیین‌نامه جدید، خودروسازان و موتورسیکلت‌سازان باید به ازای تولید هر ۴ دستگاه خودرو یا موتورسیکلت، گواهی اسقاط یک دستگاه را در سامانه ارائه کنند. به این ترتیب، شماره‌گذاری محصولات تولید داخل به تأمین گواهی اسقاط وابسته خواهد بود.

در صورت کمبود گواهی در یک گروه کاربری، وزارت صمت با تأیید سازمان حفاظت محیط زیست می‌تواند از گواهی گروه‌های معادل استفاده یا گروه‌های مختلف را با یکدیگر ادغام کند.

برای نمونه، اسقاط یک خودروی سواری، ۳ گواهی تولید می‌کند؛ این رقم برای تاکسی و آمبولانس ۶، وانت بالای یک تن و پیکاپ ۵، کامیون سنگین ۲۴ و کشنده بالای ۱۶۰ تن ۳۰ گواهی تعیین شده است. هر دستگاه موتورسیکلت فرسوده نیز معادل ۲ گواهی اسقاط خواهد بود.

واردکنندگان خودرو نیز برای شماره‌گذاری محصولات خود باید گواهی اسقاط ارائه کنند. میزان گواهی مورد نیاز بر اساس نوع خودرو و پیشرانه متفاوت است.

برای یک خودروی سواری وارداتی معمولی ۳ گواهی اسقاط مورد نیاز است؛ این رقم برای خودروهای هیبریدی به ۱.۵ گواهی و برای خودروهای تمام‌برقی به ۰.۳۷۵ گواهی کاهش پیدا می‌کند.

به این ترتیب، خودروهای هیبریدی مشمول ۵۰ درصد و خودروهای تمام‌برقی مشمول ۸۷.۵ درصد کاهش در گواهی اسقاط مورد نیاز شده‌اند. این تخفیف برای خودروهای تجاری و سنگین نیز اعمال می‌شود.

در بخش خودروهای سنگین، تعداد گواهی مورد نیاز بسته به نوع و ظرفیت خودرو افزایش پیدا می‌کند و برای کشنده‌های سنگین می‌تواند به ۳۰ گواهی برسد.

یکی دیگر از تغییرات مهم، اعمال محدودیت برای خودروهایی است که به سن فرسودگی رسیده‌اند. این خودروها دیگر سهمیه سوخت با نرخ اول و دوم دریافت نمی‌کنند و دریافت کارت سوخت آنها نیز منوط به ثبت اطلاعات در سامانه خواهد بود.

تردد، نقل‌وانتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلان‌شهرها نیز محدود می‌شود. برای خودروهای تجاری فرسوده، محدودیت‌های بیشتری از جمله ممنوعیت حمل بار و مسافر در کلان‌شهرها و ممنوعیت ورود به مناطق کم‌انتشار آلایندگی (LEZ) در نظر گرفته شده است.

همچنین سکوهای حمل بار و مسافر اجازه استفاده از خودروهای فرسوده را نخواهند داشت. محدودیت‌های مربوط به کامیون‌ها و کشنده‌های با ظرفیت ۲۰ تن و بیشتر نیز به‌تدریج و بر اساس سن ناوگان اجرا می‌شود.

مالکان خودروهای فرسوده‌ای که در سامانه ثبت‌نام کرده و برای اسقاط اعلام آمادگی کرده‌اند، با رعایت اولویت‌های تعیین‌شده می‌توانند حداکثر تا ۵ سال و تا زمان فراهم شدن شرایط و تسهیلات، از برخی محدودیت‌های مربوط به خودروهای فرسوده معاف باشند.

در صورت فراهم شدن تسهیلات و خودداری مالک از اسقاط خودرو، محدودیت‌های تردد و سایر ممنوعیت‌ها اعمال خواهد شد.

برای اسقاط کامیون و کشنده، علاوه بر گواهی اسقاط، گواهی صرفه‌جویی سوخت نیز به مالک تعلق می‌گیرد. این گواهی باید قابلیت پذیرش در بورس انرژی را داشته باشد و ارزش آن بر اساس عواملی مانند سن و ارزش بازار خودرو تعیین خواهد شد.

در آیین‌نامه جدید، خودروهای EREV ،HEV و PHEV نیز به‌صورت مشخص تعریف شده‌اند. خودروهای EREV که موتور احتراقی آنها صرفاً وظیفه شارژ باتری را بر عهده دارد، در این مقررات در گروه خودروهای برقی قرار می‌گیرند.

برای تولید خودروهای هیبریدی، به ازای هر ۴ دستگاه یک گواهی اسقاط و برای واردات آنها به ازای هر ۲ دستگاه یک گواهی از گروه مربوطه در نظر گرفته شده است.

در طرح جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده نیز انتخاب موتورسیکلت برقی باعث می‌شود ضریب گواهی اسقاط مورد نیاز دو برابر محاسبه شود.

با وجود الزام به ارائه گواهی اسقاط برای شماره‌گذاری، آیین‌نامه برای شرایط کمبود گواهی مسیر دیگری نیز در نظر گرفته است. در صورت تأمین نشدن گواهی، تولیدکننده می‌تواند ۱.۵ درصد از مأخذ تعیین‌شده در قانون مالیات بر ارزش افزوده را به صندوق مربوط پرداخت کند.

این بخش از مصوبه یکی از نکات مهم اجرای طرح است؛ زیرا در عمل می‌تواند تعیین کند که الزام اسقاط تا چه اندازه به خروج واقعی خودروهای فرسوده از چرخه تردد منجر شود و چه میزان از تعهدات به پرداخت مالی تبدیل خواهد شد.

صندوق مربوط موظف شده اطلاعات مالی مربوط به گواهی‌های اسقاط را به‌صورت برخط ثبت کند؛ از جمله مبالغ دریافتی از تولیدکنندگان و واردکنندگان، تعداد محصولات، زمان واریز وجوه، گردش مالی و نحوه هزینه‌کرد منابع.

سازمان حفاظت محیط زیست نیز امکان نظارت بر مراکز اسقاط و دسترسی به اطلاعات سامانه را خواهد داشت.

در سال‌های اخیر گواهی اسقاط از یک برگه اداری ساده به یکی از اجزای مهم بازار خودرو تبدیل شده است. واردکنندگان خودرو و بسیاری از خودروسازان برای شماره‌گذاری محصولات خود به گواهی اسقاط نیاز دارند و همین موضوع باعث شده ارزش اقتصادی خودروهای فرسوده افزایش پیدا کند.

همزمان دولت نیز با هدف کاهش مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، قوانین جدیدی را برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد اجرایی کرده است.

گواهی اسقاط چیست؟

گواهی اسقاط سندی است که پس از تحویل و امحای یک خودروی فرسوده در مراکز مجاز صادر می‌شود. این گواهی در فرآیند تولید، واردات و شماره‌گذاری خودروهای جدید کاربرد دارد و به همین دلیل دارای ارزش مالی مشخصی است.

نرخ گواهی اسقاط در سال ۱۴۰۵

بر اساس آخرین مصوبات:

• گواهی اسقاط خودرو سواری: ۶۰ میلیون تومان
• گواهی اسقاط دیزل سبک: ۱۲۰ میلیون تومان
• گواهی اسقاط دیزل سنگین: ۱۲۰ میلیون تومان

این نرخ‌ها از ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ در سامانه نوسازی ناوگان اعمال شده‌اند.

سن فرسودگی برای هر نوع وسیله نقلیه متفاوت است.

خودروهای سواری شخصی

• بنزینی: ۲۰ سال

• دوگانه‌سوز: ۲۳ سال
• هیبریدی: ۲۵ سال
• برقی: ۲۵ سال

تاکسی‌ها

• بنزینی و دوگانه‌سوز: ۱۲ سال

• برقی: ۲۰ سال

خودروهای باری

• وانت: ۱۵ سال

• کامیون و کامیونت: ۲۵ سال

موتورسیکلت‌ها

• کاربراتوری: ۶ سال

• انژکتوری: ۱۲ سال
• برقی: ۱۵ سال

خودرویی که به سن فرسودگی می‌رسد با محدودیت‌های مختلفی مواجه می‌شود.

مهم‌ترین این محدودیت‌ها عبارت‌اند از:

• احتمال اعمال محدودیت در تردد
• سخت‌تر شدن دریافت معاینه فنی
• محدودیت‌های بیمه‌ای در برخی شرایط
• جریمه شدن توسط سامانه‌های نظارتی و دوربین‌های کنترل ترافیک

به همین دلیل توصیه می‌شود مالکان خودروهای فرسوده هرچه زودتر وضعیت خودرو را در سامانه نوسازی ناوگان تعیین تکلیف کنند.

تمام فرآیندهای رسمی اسقاط و نوسازی خودرو تنها از طریق سامانه نوسازی ناوگان انجام می‌شود.

نکته بسیار مهم این است که ثبت‌نام اولیه کاملاً رایگان است و هیچ فرد، شرکت یا واسطه‌ای حق دریافت هزینه بابت ثبت‌نام ندارد.

مرحله اول: ایجاد حساب کاربری

ابتدا باید در سامانه نوسازی ناوگان ثبت‌نام کرده و حساب کاربری ایجاد کنید.

اطلاعات مورد نیاز:

• کد ملی
• شماره تلفن همراه
• اطلاعات مالک خودرو

اطلاعات وارد شده باید با مشخصات مالک قانونی خودرو مطابقت داشته باشد.

مرحله دوم: ثبت مشخصات خودرو

در این مرحله اطلاعات خودرو وارد می‌شود:

• شماره پلاک
• شماره شاسی
• شماره موتور
• مدل خودرو
• نوع سوخت
• شماره VIN

دقت در ورود این اطلاعات اهمیت زیادی دارد زیرا هرگونه مغایرت می‌تواند روند پرونده را متوقف کند.

مرحله سوم: انتخاب نوع درخواست

مالک خودرو می‌تواند یکی از مسیرهای زیر را انتخاب کند:

دریافت وجه نقد

در این روش تنها خودرو اسقاط شده و مالک ارزش لاشه خودرو و گواهی اسقاط را دریافت می‌کند.

مشارکت در طرح جایگزینی

در این حالت خودرو فرسوده در طرح‌های جایگزینی خودروسازان استفاده می‌شود و متقاضی برای خرید خودرو جدید در فرآیندهای تعریف‌شده قرار می‌گیرد.

مرحله چهارم: تأیید نهایی اطلاعات

پس از بررسی اطلاعات، پرونده ثبت شده و در صف رسیدگی قرار می‌گیرد.

نکته مهم اینکه ثبت درخواست به معنای دریافت فوری خودرو جدید یا دریافت قطعی تسهیلات نیست.

یکی از اشتباهات رایج مالکان، تحویل زودهنگام خودرو به مراکز اسقاط است.

تا زمانی که:

• پیامک رسمی دریافت نکرده‌اید
• مراحل قانونی تکمیل نشده است
• قرارداد مربوطه نهایی نشده است

از تحویل خودرو خودداری کنید.

این موضوع یکی از رایج‌ترین ابزارهای کلاهبرداری در بازار خودروهای فرسوده است.

در حال حاضر تسهیلات نوسازی عمدتاً برای:

• ناوگان حمل‌ونقل عمومی
• تاکسی‌ها
• اتوبوس‌ها
• مینی‌بوس‌ها
• موتورسیکلت‌های فرسوده

در نظر گرفته شده است.

بنابراین اگر سایتی وعده وام قطعی برای خودروهای شخصی ارائه می‌کند، حتماً صحت آن را از منابع رسمی بررسی کنید.

با افزایش ارزش گواهی اسقاط، فعالیت افراد سودجو نیز بیشتر شده است.

برخی از روش‌های رایج کلاهبرداری عبارت‌اند از:

دریافت پول برای ثبت‌نام

ثبت‌نام اسقاط رایگان است. پرداخت وجه به واسطه‌ها ضرورتی ندارد.

وعده برنده شدن قطعی در طرح‌های فروش

هیچ شخص یا شرکتی نمی‌تواند برنده شدن در طرح‌های فروش خودروسازان را تضمین کند.

فروش وام یا تسهیلات جعلی

برخی افراد با وعده دریافت وام ویژه، مبالغی از متقاضیان دریافت می‌کنند که مصداق کلاهبرداری است.

سوءاستفاده از اطلاعات شخصی

ارائه اطلاعاتی مانند:

• کد ملی
• شماره حساب
• شماره شاسی
• تصویر مدارک هویتی

در سایت‌های نامعتبر می‌تواند مشکلات حقوقی و مالی جدی ایجاد کند.

اگر با موارد زیر مواجه شدید، احتیاط کنید:

• درخواست پرداخت هزینه ثبت‌نام
• تضمین دریافت خودرو
• وعده وام فوری
• درخواست ارسال مدارک در شبکه‌های اجتماعی
• درخواست رمز کارت بانکی یا اطلاعات محرمانه

هیچ کانال یا گروهی در شبکه‌های اجتماعی مرجع رسمی اسقاط خودرو محسوب نمی‌شود.

افزایش ارزش گواهی اسقاط دو نتیجه مهم به همراه دارد.

مزایا

• افزایش انگیزه برای خروج خودروهای فرسوده

• کاهش مصرف سوخت
• کاهش آلودگی هوا
• نوسازی سریع‌تر ناوگان حمل‌ونقل

پیامدهای احتمالی

• افزایش هزینه واردات خودرو

• رشد هزینه شماره‌گذاری برخی خودروها
• افزایش قیمت تمام‌شده بعضی محصولات جدید

یکی از مهم‌ترین مقررات جدید این است که خودروسازان و واردکنندگان نمی‌توانند بابت گواهی‌های اسقاطی که قبلاً با نرخ قدیم خریداری کرده‌اند، هزینه جدید از مشتری دریافت کنند.

تمام گواهی‌های قدیمی در سامانه مشخص شده‌اند و تا زمانی که موجودی آن‌ها به پایان نرسد، امکان استفاده از گواهی‌های جدید وجود ندارد.

به همین دلیل اگر شرکتی برای خودرویی که با گواهی قدیمی شماره‌گذاری شده هزینه اضافی مطالبه کند، تخلف محسوب می‌شود.

اسقاط خودرو در سال ۱۴۰۵ تنها یک الزام قانونی نیست؛ بلکه به بخشی مهم از بازار خودرو تبدیل شده است. مالکان خودروهای فرسوده باید تمام مراحل را صرفاً از مسیرهای رسمی دنبال کنند، از ارائه اطلاعات به واسطه‌ها خودداری کنند و فریب وعده‌هایی مانند وام قطعی، ثبت‌نام ویژه یا برنده شدن تضمینی را نخورند.

در شرایط فعلی، آگاهی از قوانین، استفاده از سامانه رسمی و پیگیری مراحل از مجاری قانونی بهترین راه برای حفظ حقوق مالکان خودروهای فرسوده و بهره‌مندی از مزایای طرح‌های نوسازی است.