بررسی آمار مصرف ۵ ساله بنزین در ایران

مصرف بنزین کشور یکی از پرحاشیه ترین موضوعات این روزهاست، به نحوی که در شهریور ۱۴۰۴ مصرف به ۴٫۳۳۱ میلیارد لیتر رسید؛ رقمی که ۵۵ درصد بالاتر از اردیبهشت ۱۴۰۱، کم مصرف ترین ماه پنج سال اخیر است.

رشد سالانه مصرف  ادامه دارد، اما شیب آن کند شده است

به گزارش آخرین خودرو، داده های ماهانه مصرف بنزین کشور از فروردین ۱۴۰۱ تا ۲۶ مهر ۱۴۰۵ نشان می دهد مصرف سالانه در چهار سال کامل این دوره هر سال بیشتر از سال قبل بوده است. کل مصرف از ۳۵٫۹۴ میلیارد لیتر در سال ۱۴۰۱ به ۴۷٫۲۶ میلیارد لیتر در سال ۱۴۰۴ رسیده که افزایشی ۳۱٫۵ درصدی است. سرعت این رشد اما در سه سال پیاپی پایین آمده است. رشد سالانه از ۱۳٫۹ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۹٫۹ درصد در سال ۱۴۰۳ و ۵٫۱ درصد در سال ۱۴۰۴ رسید.

مصرف ماهانه بنزین کشور (میلیارد لیتر)

* ارقام مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۵ برآورد از روی نمودار اسلاید است، نه عدد رسمی جدول

۱۴۰۵؛ سال تغییر؛ رکورد تیر و توقف رشد

در سال ۱۴۰۵ تصویر متفاوت است. مصرف هفت ماه نخست امسال حدود ۲۸٫۳۸ میلیارد لیتر برآورد می شود که تقریبا با ۲۸٫۴۳ میلیارد لیتر دوره مشابه سال ۱۴۰۴ برابر است و حدود ۰٫۲ درصد کمتر از آن قرار دارد. تیر ۱۴۰۵ با ۴٫۱۳۸ میلیارد لیتر، ۸٫۳ درصد بیشتر از تیر سال قبل بود؛ اما برآوردها برای مرداد، شهریور و مهر از ثبات یا کاهش اندک مصرف نسبت به سال قبل حکایت دارد. دلیل قطعی این توقف از داده ها مشخص نیست. با این حال، به نظر می رسد پس از جهش تیر، عواملی که در سال های قبل مصرف تابستان را بالا می بردند در مرداد و شهریور امسال اثر کمتری داشته اند. از آنجا که ارقام این سه ماه برآوردی است، داوری نهایی به انتشار آمار رسمی بستگی دارد.

تابستان، فصل اوج مصرف بنزین

در چهار سال از پنج سال این دوره، شهریور پرمصرف ترین ماه سال بوده است؛ تنها استثنا سال ۱۴۰۱ است که اسفند آن کمی از شهریور بالاتر رفت. بعد از آن، ماه های تابستان و خرداد بیشترین سهم را در فهرست ماه های پرمصرف دارند. از ده ماه پرمصرف کل دوره، شش ماه به تابستان و چهار ماه به بهار تعلق دارد. همچنین همه این ده ماه در سال های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ ثبت شده اند؛ نشانه ای از اینکه سطح عمومی مصرف در سال های اخیر بالا رفته است.

مهم ترین عامل این تمرکز تابستانی، استفاده گسترده از کولر خودرو در روزهای گرم است که مصرف سوخت را بالا می برد. سفرهای تابستانی و تعطیلات مدارس نیز تردد جاده ای را افزایش می دهد. حضور خرداد و اردیبهشت در این فهرست هم با آغاز گرما و فصل سفرهای بهاری قابل توضیح است. جدول زیر نشان می دهد که این قله ها در سال های اخیر ثبت شده اند؛ موضوعی که به نظر می رسد با بزرگ تر شدن ناوگان خودرو ارتباط دارد. نمودار نیز همین الگو را نشان می دهد: خطوط سال های جدیدتر بالاتر از سال های قبل قرار گرفته اند و جز ۱۴۰۱، همه آنها در تابستان به اوج می رسند. به نظر می رسد این قله تابستانی بیش از هر چیز به استفاده از کولر خودرو در گرما و سفرهای تابستانی برمی گردد؛ در حالی که افت فروردین و ماه های پاییز و زمستان با کاهش سفرهای کاری و جاده ای همراه است.

ده ماه پرمصرف پنج سال اخیر

* ارقام مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۵ برآورد از روی نمودار اسلاید است، نه عدد رسمی جدول.

اردیبهشت ۱۴۰۱، کف مصرف دوره ۵ ساله

در سوی دیگر، از ده ماه کم مصرف دوره، نه ماه به سال ۱۴۰۱ تعلق دارد. تنها استثنا آذر ۱۴۰۲ با ۳٫۰۹۸ میلیارد لیتر است که در رتبه دهم قرار می گیرد. الگوی فصلی ماه های کم مصرف به اندازه ماه های پرمصرف یکدست نیست. در سال ۱۴۰۱ اردیبهشت و فروردین کمترین مصرف را داشتند، در حالی که در سال های بعد ماه هایی مانند آذر، دی و اسفند در پایین جدول همان سال قرار گرفتند.

حضور پررنگ ۱۴۰۱ در این جدول بیش از آنکه به ماه خاصی مربوط باشد، به پایین تر بودن سطح کلی مصرف در آن سال برمی گردد؛ سالی که ناوگان کوچک تری نسبت به سال های بعد داشت. کم بودن مصرف فروردین هم به نظر می رسد به تعطیلات حدودا ۱۵ روزه نوروز مربوط باشد؛ در این ایام مردم به سفر می روند، اما رفت و آمدهای اداری و کاری عملا تعطیل است و بخش بزرگی از تردد روزانه شهری حذف می شود. افت مهر نیز با پایان سفرهای تابستانی و خنک شدن هوا قابل توضیح است و آذر و دی، به عنوان ماه های سرد، معمولا سفرهای کمتری دارند

 ده ماه کم مصرف دوره ۵ ساله  (میلیارد لیتر)

فاصله معنا دار  ۱٫۵۴ میلیارد لیتری سقف و کف ۵ سال اخیر

پرمصرف ترین ماه کل دوره شهریور ۱۴۰۴ با ۴٫۳۳۱ میلیارد لیتر و کم مصرف ترین ماه، اردیبهشت ۱۴۰۱ با ۲٫۷۸۷ میلیارد لیتر است. فاصله این دو ماه حدود ۱٫۵۴ میلیارد لیتر است؛ یعنی مصرف در ماه اوج ۵۵ درصد بیشتر از ماه کف بوده است. به این ترتیب، مصرف بنزین در اوج سال ۱۴۰۴ به سقفی رسید که در این دوره تکرار نشده است. حتی شهریور ۱۴۰۵ نیز طبق برآورد با حدود ۴٫۲۸۵ میلیارد لیتر کمی پایین تر از آن ماند.

جمع بندی

در نهایت داده ها نشان می دهد مصرف سالانه بنزین در چهار سال گذشته پیوسته افزایش یافته، اما رشد آن هر سال کندتر شده است. هفت ماه نخست ۱۴۰۵ تقریبا هم سطح سال قبل است و ادامه این روند در ماه های پیش رو مشخص خواهد شد، اما عواملی که منجر به کنترل مصرف شده اند را میتوان در دو دسته جای گذرای کرد، یکی بحث قیمت بنزین و دیگری نظارت و اصلاح شیوه توزیع بنزین، حال باید ببینیم که این نمودار در پایان  اسفند ۱۴۰۵ چه وضعیتی دارد تا بتوان نتیجه این روش جدید را بهتر قضاوت کرد.