در حالی که هزاران خودروی دولتی به سن فرسودگی رسیده اند، برخی خودروها پیش از فرسوده شدن از ناوگان خارج و مزایده می شوند و برخی خودروهای فرسوده همچنان در حال تردد هستند.
وقتی خودروی فرسوده هنوز ماموریت می رود
ماجرای خودروهای فرسوده دولتی فقط به اسقاط نشدن آنها محدود نمی شود. بخشی از خودروهایی که از سن فرسودگی عبور کرده اند ممکن است در پارکینگ دستگاه ها باقی مانده و هنوز تعیین تکلیف نشده باشند، اما مسئله مهم تر زمانی است که یک خودروی فرسوده همچنان برای انجام ماموریت های روزانه مورد استفاده قرار می گیرد.
۲۸ خرداد ۱۴۰۵، معاون اداره کل مدیریت اموال و دارایی های دولت وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد که از حدود ۱۰۴ هزار خودروی فعال در اختیار دستگاه های اجرایی، نزدیک به ۳۳ هزار دستگاه به سن فرسودگی رسیده اند. به گفته نرگس نیروبخش، برنامه خروج این خودروها از ناوگان قرار بود تا پایان تابستان ۱۴۰۵ تکمیل شود. این آمار نشان می دهد مسئله خودروهای فرسوده دولتی فقط یک موضوع آماری نیست. وقتی یک خودرو به سن فرسودگی می رسد، قانون برای ادامه حضور آن در ناوگان دولتی محدودیت مشخصی ایجاد کرده است. آیین نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، استفاده و نگهداری از خودروهای فرسوده دولتی و همچنین فروش و واگذاری آنها را ممنوع کرده و دستگاه های دولتی را موظف به خارج کردن این خودروها از رده کرده است. در نتیجه باید بین دو وضعیت تفاوت گذاشت؛ خودرویی که فرسوده شده اما هنوز در پارکینگ دستگاه مانده، با خودرویی که با وجود رسیدن به سن فرسودگی همچنان در خیابان و ماموریت دیده می شود، یک مسئله واحد نیست.
قانون درباره خودروی فرسوده دولتی چه می گوید؟
آیین نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، سن فرسودگی را برای انواع وسایل نقلیه مشخص کرده است. برای نمونه، سن فرسودگی خودروهای شخصی بنزینی ۲۰ سال، وانت ۱۵ سال و کامیونت، کامیون و کشنده ۲۵ سال تعیین شده است. برای خودروهای عمومی و دیگر وسایل نقلیه نیز اعداد متفاوتی در نظر گرفته شده است. همین آیین نامه در ماده ۶ اعلام می کند که تردد خودروها پس از رسیدن به سن فرسودگی در کلانشهرها، با رعایت شرایط مقرر در آیین نامه ممنوع است. ماده ۹ نیز برای خودروهای دولتی حکم مشخص تری دارد و استفاده و نگهداری از خودروهای فرسوده دولتی و فروش و واگذاری آنها را ممنوع کرده است. بنابراین اگر یک خودرو در زمان حضور در ناوگان دولتی به سن فرسودگی برسد، دیگر نمی توان آن را مانند یک خودروی عادی در اختیار دستگاه نگه داشت و استفاده کرد. اما اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد که بخش دیگری از ماجرای خودروهای دولتی را توضیح می دهد.
خودروی دولتی دقیقا چیست؟
بر اساس آیین نامه چگونگی استفاده از خودروهای دولتی، خودروهای دولتی وسایل نقلیه ای هستند که برای انجام امور اداری و خدماتی در اختیار دستگاه های اجرایی قرار می گیرند. این تعریف لزوما به معنی مالکیت مستقیم دولت بر همه این خودروها نیست. در قوانین مربوط به اموال دولتی، «مالکیت» و «در اختیار داشتن» دو مفهوم جدا از یکدیگر هستند. بنابراین برای بررسی وضعیت یک خودرو ابتدا باید مشخص شود خودرو متعلق به چه نهادی است و در اختیار چه دستگاهی قرار دارد. این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که هر خودرویی که در یک دستگاه دولتی دیده می شود، لزوما یک «مال دولتی» به معنای مالکیت حقوقی دولت نیست؛ اما ممکن است از نظر نحوه استفاده، مشمول مقررات خودروهای دولتی باشد.
خودروی مازاد با خودروی فرسوده فرق دارد
یکی از نکات کلیدی در ماجرای مزایده خودروهای دولتی، تفاوت میان «مازاد» و «فرسوده» است. خودروی مازاد لزوما فرسوده نیست. ممکن است یک دستگاه خودرو هنوز به سن فرسودگی نرسیده باشد و از نظر مقررات قابلیت استفاده داشته باشد، اما یک دستگاه اجرایی دیگر به آن نیاز نداشته باشد. در چنین شرایطی، خودرو می تواند در چارچوب مقررات مربوط به اموال و خودروهای مازاد دستگاه به فروش برسد. در مقابل، خودروی فرسوده خودرویی است که از سن تعیین شده در قانون عبور کرده است. برای خودروهای دولتی، این وضعیت محدودیت های مشخصی ایجاد می کند و دستگاه نمی تواند با عنوان «خودروی مازاد» همان خودروی فرسوده را مانند یک خودرو عادی به فروش برساند. پس اصل مزایده یک خودروی دولتی پیش از رسیدن به سن فرسودگی، به خودی خود ممنوع نیست؛ مسئله این است که خودرو واقعا مازاد باشد و فرآیند فروش نیز طبق مقررات انجام شود.
چرا خودرو پیش از فرسودگی به مزایده می رسد؟
اینجا بخش اقتصادی ماجرا مطرح می شود. خودرویی که هنوز به سن فرسودگی نرسیده، یک وسیله نقلیه قابل استفاده است و طبیعتا ارزش آن با خودرویی که به پایان عمر قانونی خود رسیده، یکسان نیست. بنابراین اگر یک دستگاه اجرایی تصمیم بگیرد خودروی مازاد خود را پیش از رسیدن به سن فرسودگی واگذار کند، خودرو می تواند با ارزش بیشتری نسبت به زمانی که فرسوده شده است، وارد فرآیند فروش شود. این موضوع به خودی خود تخلف محسوب نمی شود. قانون میان خودروی مازاد و خودروی فرسوده تفاوت گذاشته است. البته اینکه یک دستگاه مشخص چرا یک خودرو را در سال های پایانی عمر آن به مزایده گذاشته، موضوعی است که باید در هر مزایده به صورت جداگانه بررسی شود. نمی توان بدون بررسی اسناد هر دستگاه گفت هدف همه مزایده ها کسب درآمد بیشتر بوده است.
یک خودرو؛ دو سرنوشت متفاوت
همین جا تفاوت دو مسیر مشخص می شود. یک خودروی دولتی که هنوز به سن فرسودگی نرسیده اما برای دستگاه مربوطه مازاد محسوب می شود، می تواند با رعایت مقررات از ناوگان خارج و از طریق فرآیند قانونی به خریدار دیگری واگذار شود. اما اگر همان خودرو در ناوگان دولتی باقی بماند و به سن فرسودگی برسد، دیگر وضعیت آن مانند یک خودروی مازاد عادی نیست و استفاده و نگهداری آن برای دستگاه دولتی ممنوع خواهد بود. در واقع زمان خروج خودرو از ناوگان اهمیت زیادی پیدا می کند. یک خودرو ممکن است چند سال قبل از رسیدن به سن فرسودگی به عنوان خودروی مازاد فروخته شود و بعد در اختیار مالک جدید قرار بگیرد. خودروی دیگری با همان سن و شرایط، اگر در اختیار دستگاه دولتی باقی بماند و به سن فرسودگی برسد، مشمول مقررات خودروهای فرسوده دولتی خواهد شد.
مسئله فقط تعداد خودروهای فرسوده نیست
با توجه به آمار ۳۳ هزار خودروی دولتی مشمول سن فرسودگی، مسئله اصلی فقط این نیست که چه تعداد خودرو باید اسقاط شوند. باید دید این خودروها چه زمانی از ناوگان خارج می شوند، چه تعداد همچنان در دستگاه ها باقی مانده اند و چه تعداد با وجود عبور از سن فرسودگی همچنان مورد استفاده قرار می گیرند. از سوی دیگر، بررسی مزایده های خودروهای دولتی نیز اهمیت دارد؛ چرا که خودرویی که پیش از فرسودگی و به عنوان «مازاد» فروخته می شود، از نظر حقوقی با خودرویی که پس از رسیدن به سن فرسودگی در اختیار دستگاه باقی مانده، تفاوت اساسی دارد. بنابراین برای بررسی وضعیت ناوگان دولتی، دو سوال باید همزمان پاسخ داده شود:
چرا بخشی از خودروهای فرسوده هنوز از ناوگان خارج نشده اند و خودروهای نزدیک به سن فرسودگی که به عنوان مازاد مزایده می شوند، با چه مبنایی برای فروش انتخاب شده اند؟
دیدگاه کاربران