در گذشته نه چندان دور و در خودروهایی مثل مزدا RX-۷، تویوتا سوپرا، فراری F40، پورشه ۹۲۸ و شورولت کوروت خبری از چراغ های جلوی استاندارد نبود. در این خودروها، چراغ ها طراحی مخفی داشتند و با روشن کردن آنها دو قاب کوچک از روی کاپوت بالا می آمدند. این چراغ ها که با نام Pop-Up Headlights (به فارسی چراغ های بالا رونده) شناخته می شوند، یکی از نمادهای طراحی مدرن خودروها در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به شمار می رفتند.
چراغ های مخفی می توانستند یک خودروی اسپرت معمولی را شبیه محصولی از آینده نشان دهند، به طراحان اجازه می دادند دماغه خودرو را بسیار پایین تر طراحی کنند و البته یک ویژگی مکانیکی جذاب و دوست داشتنی به خودرو اضافه می کردند.
اما بعدها، ظاهراً یک شبه همه چیز عوض شد. آخرین خودروهای تولید انبوه فروخته شده در بازار آمریکا با چراغ های مخفی پاپ آپ یا بالا رونده، نسل پنجم شورولت کوروت و لوتوس اسپریت بودند که تولید هر دوی آنها در سال ۲۰۰۴ به پایان رسید. شاید بپرسید چرا استفاده از این نوع چراغ ها منسوخ شد؟
زیبایی دلیل ظهور چراغ های پاپ آپ نبود
امروزه وقتی به یک خودروی اسپرت قدیمی با چراغ های پاپ آپ نگاه می کنیم، اولین چیزی که به ذهن می رسد طراحی جذاب و متفاوت آن است. اما واقعیت این بود که چراغ های مخفی برای زیبایی ساخته نشدند. این مکانیسم در اصل راه حلی هوشمندانه برای محدودیت های فناوری روشنایی و قوانین آن دوران بود.
چراغ های مخفی سابقه ای بسیار قدیمی دارند و نمونه های اولیه آنها به دهه ۱۹۳۰ میلادی باز می گردد. یکی از مدل های مشهور با این نوع چراغ خودروی کورد ۸۱۰ بود. با این حال، محبوب شدن چراغ های پاپ آپ چند دهه زمان برد. در آن دوران، خودروسازان عمدتاً از چراغ های بزرگ که قاب و لامپ در آنها یکپارچه بود، استفاده می کردند؛ از سوی دیگر به دلیل قوانین شکل، اندازه و محل نصب چراغ های خودرو محدودیت هایی داشت. این شرایط برای طراحان خودروهای اسپرت یک مشکل جدی ایجاد می کرد.
بهره گیری از کاپوت و دماغه ای با ارتفاع پایین باعث بهبود ایرودینامیک و خلق ظاهر جذاب می شد، اما قرار دادن یک چراغ بزرگ روی خودرویی با این ویژگی، هوشمندانه نبود و به زیبایی ظاهری ضربه می زد. راه حل ساده بود؛ طراحان به این نتیجه رسیدند چراغ را زمانی که به آن نیاز نداریم، مخفی کنیم.
دهه ۸۰؛ دوران طلایی چراغ های مخفی بالا رونده یا پاپ آپ
تا دهه ۱۹۸۰ میلادی، چراغ های پاپ آپ تقریباً همه جا دیده می شدند. این ویژگی فقط مخصوص خودروهای سوپراسپرت گران قیمت نبود. از پونتیاک فایربرد و تویوتا سلیکا گرفته تا هوندا پریلود و مزدا MX-۵ میاتا نیز با چراغ های مخفی روانه بازار می شدند. این چراغ ها به خودروسازان اجازه می دادند محصولاتی ایرودینامیک تر و جوان پسندتر به سبد محصولات خود اضافه کنند. به این ترتیب، چراغ پاپ آپ همزمان یک راه حل مهندسی و یک امضای طراحی محسوب می شد.
تغییر قوانین چراغ خودرو همه چیز را عوض کرد
یکی از مهم ترین نقاط عطف در تاریخ چراغ های پاپ آپ، تغییر قوانین مربوط به سیستم روشنایی خودروها در دهه ۱۹۸۰ بود. قوانین جدید در آمریکا به خودروسازان اجازه داد از قالب سنتی چراغ های یکپارچه فاصله بگیرند و از چراغ های کامپوزیت پیشرفته تر استفاده کنند. در نتیجه، طراحان دیگر مجبور نبودند بین یک چراغ مستطیلی بزرگ و یک مکانیسم پیچیده برای مخفی کردن چراغ یکی را انتخاب نمایند. آنها می توانستند چراغ را مستقیماً درون بدنه خودرو جای دهند. همین موضوع مسیر طراحی چراغ خودرو را کاملا تغییر داد. با آزادی بیشتر طراحان، شکل چراغ های جلو به سرعت متنوع شد، طوری که در اواخر دهه ۱۹۸۰ و در دهه ۱۹۹۰ میلادی، شاهد چراغ هایی با طراحی های بسیار متفاوت بودیم. در ابتدا ظهور پروژکتورها به این روند کمک شایانی کمک کرد. پس از آن فناوری های HID (زنون) و در نهایت LED وارد صنعت خودرو شدند و امکان تولید چراغ هایی کوچک تر، قدرتمندتر و بسیار ساده تر برای هماهنگی با فرم بدنه را فراهم کردند.
به این ترتیب، چراغ های پاپ آپ مهم ترین دلیل وجودی خود را از دست دادند. وقتی طراحان می توانستند یک چراغ کوچک، قدرتمند و زیبا را داخل بدنه قرار دهند، دیگر چه دلیلی داشت که موتور، چرخ دنده و لولا به آن اضافه شود.
چراغ های پاپ آپ گران تر و پیچیده تر بودند
یک چراغ ثابت ساختار نسبتاً ساده ای دارد. اما داستان برای چراغ پاپ آپ متفاوت است. بالا و پایین رفتن قاب چراغ، نیازمند نصب اجزایی مثل موتور، چرخ دنده، لولا، سیم کشی، کلیدها و قطعات بدنه بود؛ ضمن اینکه مکانیسم آن باید طوری طراحی می شد که در طول زمان دوام و کارایی خود را حفظ کند. طبیعتاً چنین مجموعه ای بالاخره فرسوده می شود.
فرسودگی چراغ های مخفی بالا رونده باعث ایجاد اصطلاح «چراغ های اصلی چشمک زن» شد! به دلیل بروز اشکال در قسمت های مکانیکی، گاهی یکی از چراغ ها بالا می آمد، اما چراغ طرف دیگر پایین می ماند! گاهی هم چراغ ها دیگر جمع نمی شدند و یا یکی از آنها در میانه مسیر گیر می کرد. در نهایت با ورود چراغ های کوچک تر و ارزان تر، دیگر دلیل اقتصادی چندانی برای ادامه استفاده از مکانیسم پاپ آپ وجود نداشت.
چرا چراغ های پاپ آپ از خودروها حذف شدند؟
ناپدید شدن چراغ های مخفی نتیجه یک عامل واحد نبود. چند تحول مهم به تدریج این سیستم را از صنعت خودرو کنار زدند که به طور خلاصه عبارتند از:
تغییر قوانین چراغ های جلو و امکان استفاده از طراحی های کامپوزیت کوچک تر و انعطاف پذیرتر
پیشرفت فناوری روشنایی و ظهور چراغ های پروژکتوری، زنون و LED
هزینه بیشتر و پیچیدگی مکانیسم پاپ آپ در مقایسه با چراغ های ثابت
پیشرفت ایرودینامیک و افزایش تمایل طراحان به استفاده از چراغ های هم سطح با بدنه
قوانین ایمنی عابر پیاده که استفاده از قطعات بیرون زده از بدنه را محدودتر کردند
تغییر زبان طراحی خودرو و کاهش محبوبیت فرم های گوه ای شکل که یکی از بهترین بسترها برای چراغ های مخفی بودند
اما در میان همه این عوامل، موضوع ایمنی عابر پیاده نقش بسیار مهمی داشت. اینجا ماجرا کمی پیچیده تر می شود. در آمریکا قانون ساده ای وجود ندارد که بگوید یک خودرو نمی تواند چراغ های پاپ آپ داشته باشد. مشکل اصلی زمانی ایجاد می شود که چراغ ها بالا می آیند. در خودروهای مدرن، قسمت دماغه باید با در نظر گرفتن احتمال برخورد با عابر پیاده طراحی شود. وقتی چراغ ها بالا می آیند، مجموعه ای از سطوح سخت و بیرون زده در قسمت جلوی خودرو ایجاد می شود. طراحی چنین ساختاری برای رعایت استانداردهای مدرن حفاظت از عابر پیاده بسیار دشوارتر است. استانداردهای حفاظت از عابر پیاده در اروپا نیز نقش مهمی در غیرعملی شدن تدریجی طراحی سنتی چراغ های پاپ آپ داشتند. بنابراین، چراغ های مخفی به یکباره از بین نرفتند، بلکه به تدریج به یک دردسر مهندسی تبدیل شدند!
خودروهای مدرن یک نسخه جدید از چراغ های مخفی دارند
با این حال، ایده چراغ اصلی مخفی کاملاً از بین نرفته است. در خودروهای مدرن، استفاده از چراغ های دو تکه روز به روز افزایش می یابد. در این سبک از طراحی، یک نوار باریک چراغ روشنایی روز یا DRL در نزدیکی کاپوت قرار می گیرد و چراغ اصلی در قسمت پایین تر و معمولاً درون سپر مخفی می شود.
همانطور که در بالا نیز اشاره کردیم، چراغ های مخفی بالا رونده ذاتاً غیرقانونی نیستند، اما طراحی یک سیستم مدرن که همزمان استانداردهای امروزی روشنایی، حفاظت از عابر پیاده، دوام، فضای مورد نیاز در بدنه و ایرودینامیک را رعایت کند، بسیار دشوارتر از نصب چراغ های ثابت LED است.
البته در سال های اخیر تلاش هایی برای احیای این ایده انجام شده؛ برای مثال، خودروی Ares Panther که بر اساس نسخه ای از لامبورگینی هوراکان ساخته شده بود، از چراغ های جمع شونده بهره می برد. از سوی دیگر، کانسپت مزدا آیکونیک SP نیز نشان داد که خودروسازان هنوز به طور کامل از ایده چراغ های مخفی دست نکشیده اند. اما باید گفت تفاوت بزرگی میان استفاده از چراغ پاپ آپ در یک خودروی خاص و کم تیراژ با نصب آن روی خودرویی که باید صدها هزار دستگاه از آن تولید شود، وجود دارد. در یک سوپراسپرت خاص، هزینه و پیچیدگی بیشتر ممکن است قابل توجیه باشد، ولی برای یک خودروی تولید انبوه، ماجرا خیلی متفاوت است.
دیدگاه کاربران