سهامداران ایران خودرو دقیقا چه کسانی هستند؟

بررسی ترکیب سهامداران ایران خودرو نشان می‌دهد در کنار دولت و شرکت‌های وابسته، چند شبکه صنعتی و سرمایه‌گذاری نیز از مسیر شرکت‌های مختلف در مالکیت این خودروساز حضور دارند.

فهرست سهامداران ایران خودرو

به گزارش آخرین خودرو، ترکیب سهامداری ایران خودرو فقط به چند شرکت سرمایه‌گذاری محدود نمی‌شود و در آن می‌توان ردپای دولت، گروه‌های خودروسازی، قطعه‌ سازان، صندوق‌های بازنشستگی و مجموعه‌های مالی را مشاهده کرد. همین موضوع باعث شده بررسی نام شرکت‌ها، علاوه بر درصد سهام، برای شناخت ساختار مالکیت ایران خودرو اهمیت داشته باشد. بر اساس اطلاعات موجود، ۱۸ سهامدار عمده ایران خودرو در مجموع ۷۵.۶۰۴ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند و ۲۴.۳۹۶ درصد باقی‌مانده در اختیار سایر سهامداران است.

پشت دو سهامدار اول ایران خودرو چه شبکه‌ای قرار دارد؟

در صدر جدول دو نام «تدبیر سرمایه آراد» و «سپهر کیش ایرانیان» دیده می‌شود. اهمیت این دو شرکت فقط به جایگاه آنها در جدول محدود نیست؛ هر دو در بحث ساختار مالکیت ایران خودرو به شبکه مرتبط با گروه کروز گره خورده‌اند. کروز یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های قطعه‌سازی کشور است و بخش مهمی از فعالیت آن به تولید قطعات و مجموعه‌های مورد استفاده در صنعت خودرو مربوط می‌شود. بنابراین حضور شرکت‌هایی مرتبط با این مجموعه در میان سهامداران بزرگ ایران خودرو، از منظر زنجیره تأمین و رابطه میان خودروساز و قطعه‌ ساز اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر سهام شرکت‌های قرارگرفته در این شبکه را در کنار هم قرار دهیم، سهم آنها از ایران خودرو به ۲۵.۳۱۹ درصد می‌رسد. البته این عدد به معنی مالکیت مستقیم ۲۵.۳۱۹ درصدی کروز نیست؛ بلکه مجموع سهام شرکت‌هایی است که در شبکه مالکیتی مرتبط با این مجموعه قرار می‌گیرند.

ایران خودرو و سهامداران خودروساز

یکی دیگر از ویژگی‌های ترکیب سهامداری ایران خودرو، حضور هم‌زمان چند مجموعه فعال در صنعت خودرو است. «گروه بهمن» یکی از قدیمی‌ترین گروه‌های خودروسازی کشور است که در حوزه خودروهای سواری و تجاری فعالیت دارد. در کنار آن، نام «سیبا موتور» نیز در جدول دیده می‌شود که فعالیت اصلی آن در حوزه خودروهای تجاری قرار دارد و با گروه بهمن ارتباط دارد. «سرمایه‌گذاری مانا نوین» نیز در میان سهامداران ایران خودرو قرار گرفته و ماهیت آن بیشتر سرمایه‌گذاری است. بنابراین برای بررسی وزن واقعی شبکه بهمن، نمی‌توان فقط به نام «گروه بهمن» در جدول نگاه کرد و باید شرکت‌های مرتبط را نیز در کنار یکدیگر دید. بر این اساس، مجموع سهام شرکت‌هایی که در شبکه مرتبط با بهمن قرار می‌گیرند به حدود ۷.۰۲۳ درصد می‌رسد. این رقم نیز مجموع سهام شرکت‌های این شبکه است و نباید به عنوان مالکیت مستقیم گروه بهمن تفسیر شود.

رایزکو و حضور قطعه‌سازان در ترکیب سهامداری

بخش دیگری از ترکیب سهامداری ایران خودرو به مجموعه‌هایی بازمی‌گردد که در صنعت قطعه‌سازی و فعالیت‌های صنعتی حضور دارند. «شرکت سرمایه‌گذاری و توسعه راهبردی راز» که با شبکه صنعتی رایزکو شناخته می‌شود، در حوزه‌هایی مانند قطعه‌سازی خودرو، حمل‌ونقل و صنایع مهندسی فعالیت دارد. «آرسام پلاست راز» نیز در حوزه پلیمرهای مهندسی و مواد مورد استفاده در صنعت خودرو فعال است. در کنار این دو شرکت، نام «حمیدرضا صمدی» نیز در فهرست سهامداران دیده می‌شود که نام او با فعالیت‌های صنعتی و قطعه‌سازی و مجموعه‌های مرتبط با رایزکو گره خورده است. با در نظر گرفتن این سهامداران، مجموع سهم این شبکه به ۴.۵۸۱ درصد می‌رسد. اینجا نیز منظور، مجموع سهام شرکت‌ها و شخص مرتبط با این شبکه است و نه لزوما مالکیت مستقیم یک شرکت بر کل این میزان سهام.

دولت، صندوق‌های بازنشستگی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری

در کنار شبکه‌های صنعتی، بخش قابل‌توجهی از ترکیب سهامداری ایران خودرو در اختیار مجموعه‌هایی با ماهیت دولتی، بازنشستگی و سرمایه‌گذاری قرار دارد. «سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران» یا ایدرو، مهم‌ترین نماینده مستقیم دولت در این ترکیب است. این سازمان سابقه طولانی در سیاست‌گذاری و توسعه صنایع کشور دارد و حضور آن در میان سهامداران ایران خودرو نشان می‌دهد نقش دولت در ساختار مالکیت این خودروساز همچنان به‌طور مستقیم قابل مشاهده است. در سوی دیگر، «سرمایه‌گذاری آتیه صبا» بازوی سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری است و مدیریت بخشی از منابع این صندوق را در شرکت‌ها و صنایع مختلف بر عهده دارد. خود «شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری» نیز در فهرست سهامداران ایران خودرو قرار دارد. «سرمایه‌گذاری ملی ایران» نیز یک شرکت سرمایه‌گذاری قدیمی و متنوع است که حضور آن در ایران خودرو بیشتر از جنس سرمایه‌گذاری و مدیریت پرتفوی است. در میان سهامداران مالی، «سرمایه‌گذاری توسعه معین ملت»، «گروه مالی پارسیان» و «سرمایه‌گذاری سامان ایرانیان» نیز قرار دارند. این مجموعه‌ها برخلاف شرکت‌های قطعه‌ساز یا خودروساز، فعالیت اصلی خود را در مدیریت سرمایه‌گذاری و پرتفوی مالی دنبال می‌کنند.

سهام تودلی ایران خودرو یا شبکه مالکیتی؟

ترکیب سهامداران ایران خودرو یک نکته مهم دیگر هم دارد؛ برای شناخت قدرت واقعی هر مجموعه، صرفا نباید درصد ثبت‌شده در جدول را به‌صورت جداگانه بررسی کرد. ممکن است چند شرکت مختلف، از نظر مالکیت یا ارتباط مدیریتی به یک شبکه صنعتی یا سرمایه‌گذاری مرتبط باشند. در چنین شرایطی، جمع‌کردن سهام آنها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وزن آن شبکه در ساختار سهامداری ایران خودرو ارائه کند.

این اعداد را نباید با مالکیت مستقیم اشتباه گرفت. برای نمونه، قرار گرفتن چند شرکت در یک شبکه مرتبط به این معنا نیست که تمام سهام آنها مستقیما متعلق به یک شرکت مادر است. برای اثبات مالکیت مستقیم یا سهام تودلی حقوقی، باید زنجیره کامل مالکیت هر شرکت به‌ صورت جداگانه بررسی شود.

سهم ایران خودرو در مالکیت خودش چه معنایی دارد؟

یکی از موضوعات مهم در بررسی سهامداری خودروسازان، تفاوت میان «سهامدار اسمی» و «شبکه مالکیتی» است. در یک ساختار چندلایه، ممکن است سهام یک شرکت از طریق چند شرکت سرمایه‌گذاری، زیرمجموعه یا مجموعه صنعتی در اختیار شبکه‌ای مشخص قرار گرفته باشد. به همین دلیل، بررسی ترکیب سهامداری ایران خودرو تنها با خواندن جدول سهامداران به پایان نمی‌رسد. بخش مهم‌تر ماجرا، شناخت رابطه میان این شرکت‌ها و تفکیک سهامداران دولتی، مالی، خودروسازی و قطعه‌سازی است. در این میان، حضور هم‌زمان شبکه‌های مرتبط با کروز، بهمن و رایزکو در کنار ایدرو، صندوق‌های بازنشستگی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری، نشان می‌دهد ساختار مالکیت ایران خودرو به یک مجموعه واحد محدود نیست و ترکیبی از منافع صنعتی، مالی و حاکمیتی را در خود جای داده است.

ترکیب سهامداری ایران خودرو چه تصویری می‌دهد؟

بررسی این ترکیب نشان می‌دهد بزرگ‌ترین سهامداران ایران خودرو فقط سرمایه‌گذاران مالی نیستند. در میان آنها قطعه‌سازان، خودروسازان رقیب، نهادهای دولتی، صندوق‌های بازنشستگی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری حضور دارند. از سوی دیگر، وقتی سهام شرکت‌های مرتبط در قالب شبکه بررسی می‌شود، وزن برخی مجموعه‌ها از آنچه در نگاه اول و با مشاهده یک ردیف جدول به نظر می‌رسد، بیشتر می‌شود. همین موضوع، تحلیل ساختار مالکیت ایران خودرو را از یک جدول ساده سهامداران به بررسی شبکه‌ای از شرکت‌های صنعتی و مالی تبدیل می‌کند. در نهایت، ۱۸ سهامدار عمده مورد بررسی در مجموع ۷۵.۶۰۴ درصد سهام ایران خودرو را در اختیار دارند و ۲۴.۳۹۶ درصد باقی‌مانده میان سایر سهامداران توزیع شده است؛ ترکیبی که نشان می‌دهد برای تحلیل مالکیت ایران خودرو، شناخت ارتباط میان سهامداران به اندازه درصد سهام هر کدام اهمیت دارد.