کنترل کشش، ABS و ESP سه سامانه مهم ایمنی خودرو هستند، اما هر کدام در شرایط متفاوتی وارد عمل می شوند و وظیفه مشخصی دارند.
سیستم های ایمنی خودرو فقط به کیسه هوا و کمربند محدود نمی شوند. بخشی از مهم ترین فناوری های محافظتی پیش از تصادف و با کنترل ترمز، چرخ ها و نیروی موتور تلاش می کنند تا خودرو از شرایط خطرناک خارج نشود. ای بی اس (ABS)، کنترل کشش (TCS) و ای اس پی (ESP) از جمله سامانه هایی هستند که نام آن ها را در مشخصات فنی خودروها زیاد می بینیم. شباهت عملکرد این سامانه ها باعث شده بسیاری از رانندگان تفاوت آن ها را ندانند.
ای بی اس (ABS) چیست و چه زمانی وارد عمل می شود؟
ای بی اس مخفف عبارت Anti-lock Braking System و به معنای سامانه ضد قفل ترمز است. وظیفه اصلی آن جلوگیری از قفل شدن چرخ ها هنگام ترمزگیری شدید است؛ اتفاقی که در جاده خیس، برفی یا پوشیده از شن می تواند کنترل خودرو را دشوار کند.
فرض کنید در مسیر خیس ناگهان با مانعی رو به رو می شوید و پدال ترمز را محکم فشار می دهید. اگر نیروی ترمز از میزان چسبندگی لاستیک به جاده بیشتر شود، چرخ ممکن است از چرخش باز بماند و روی سطح بلغزد. در چنین وضعیتی توانایی لاستیک برای هدایت خودرو کاهش پیدا می کند و بنابراین حتی با چرخاندن فرمان هم ممکن است خودرو در مسیر قبلی حرکت کند.
ای بی اس با کمک حسگرهای سرعت چرخ، وضعیت چرخش آن ها را بررسی می کند. اگر سامانه احتمال قفل شدن چرخی را تشخیص دهد، فشار ترمز آن چرخ را به سرعت تنظیم می کند تا چرخش کنترل شده حفظ شود. این مداخله به حفظ کنترل فرمان در ترمزگیری شدید کمک می کند.
البته ABS تضمین نمی کند که خودرو همیشه در مسافت کوتاه تری متوقف شود. فاصله توقف به عواملی مانند سطح جاده، کیفیت و وضعیت لاستیک ها و شدت ترمزگیری بستگی دارد. مزیت اصلی این سامانه جلوگیری از قفل شدن چرخ ها و حفظ امکان هدایت خودرو هنگام ترمزگیری است.
هنگام فعال شدن ABS چه باید کرد؟ ممکن است زیر پای راننده ضربان یا لرزش پدال احساس شود و صدایی شبیه تق تق شنیده شود. این اتفاق هنگام مداخله سیستم طبیعی است. در چنین شرایطی ترمز را رها نکنید و پدال را به صورت دستی و پیاپی فشار ندهید؛ فشار ترمز را حفظ کنید و با توجه به شرایط مسیر، فرمان را کنترل کنید.
کنترل کشش (TCS) چیست و چه تفاوتی با ABS دارد؟
کنترل کشش یا Traction Control System که معمولا با نام TCS شناخته می شود، بیشتر هنگام شتاب گیری وارد عمل می شود. وظیفه آن جلوگیری از هرزگردی چرخ های محرک است؛ یعنی زمانی که چرخ نیرو دریافت می کند اما نمی تواند آن را به درستی به حرکت خودرو تبدیل کند.
برای نمونه، با خودروی دیفرانسیل جلو روی آسفالت خیس گاز می دهید و چرخ های جلو ناگهان شروع به هرزگردی می کنند. در این حالت بخشی از نیروی موتور به جای جلو بردن خودرو صرف لغزش چرخ ها می شود. چنین اتفاقی هنگام حرکت روی برف، گل و لای یا خروج از یک سطح لغزنده نیز ممکن است رخ دهد.
TCS با بررسی سرعت چرخ ها، هرزگردی را تشخیص می دهد و بسته به طراحی خودرو، گشتاور موتور را کاهش می دهد یا با ترمزگیری روی چرخ محرک در حال لغزش به بازیابی کشش کمک می کند. برخی خودروها از هر دو روش استفاده می کنند. هدف آن است که نیروی موتور بهتر به سطح جاده منتقل شود، نه اینکه بی هدف باعث چرخش چرخ ها شود.
پس تفاوت ABS و TCS در زمان و هدف مداخله است: ABS هنگام ترمزگیری از قفل شدن چرخ ها جلوگیری می کند، اما TCS هنگام شتاب گیری میزان هرزگردی چرخ های محرک را کاهش می دهد.
آیا باید کنترل کشش همیشه روشن باشد؟ در رانندگی عادی بله. با این حال، برخی خودروها امکان محدود یا غیرفعال کردن آن را فراهم می کنند. اگر خودرو در برف عمیق یا گل و لای گیر کرده باشد، مقدار محدودی هرزگردی گاهی به خارج شدن خودرو کمک می کند. به همین دلیل ممکن است غیرفعال کردن موقت این سامانه طبق دستورالعمل سازنده مفید باشد. پس از عبور از موقعیت، سیستم را دوباره فعال کنید. کنترل کشش هم نمی تواند در نبود اصطکاک کافی، چسبندگی ایجاد کند یا جای لاستیک مناسب را بگیرد.
ای اس پی (ESP) چیست و چطور از انحراف جلوگیری می کند؟
ای اس پی یا Electronic Stability Program به معنای برنامه کنترل پایداری الکترونیکی است. این سامانه تلاش می کند خودرو را در مسیر مورد نظر راننده نگه دارد، به خصوص زمانی که خودرو در آستانه از دست دادن پایداری قرار گرفته است. در بسیاری از استانداردها، نام عمومی ESC نیز برای این فناوری به کار می رود.
تصور کنید با سرعت نامتناسب وارد یک پیچ خیس می شوید. ممکن است خودرو به اندازه ای که فرمان را چرخانده اید تغییر مسیر ندهد یا بخش عقب آن شروع به لغزش کند. این وضعیت ها می توانند خودرو را به سمت بیرون پیچ یا حتی به چرخش ناخواسته سوق دهند. کنترل پایداری برای شناسایی چنین شرایطی اطلاعات چند حسگر را با هم مقایسه می کند: زاویه فرمان، سرعت چرخ ها، چرخش بدنه حول محور عمودی و شتاب جانبی.
اگر اختلاف میان مسیر مورد انتظار و حرکت واقعی به حد خطرناکی برسد، ESP می تواند قدرت موتور را کاهش دهد و ترمز یک یا چند چرخ را به صورت مستقل فعال کند. این مداخله نیروی اصلاح کننده ای به خودرو وارد می کند و به کاهش انحراف کمک می کند. بنابراین، برخلاف ABS که هنگام ترمزگیری و TCS که عمدتا هنگام شتاب گیری کاربرد دارد، کنترل پایداری ممکن است حتی بدون فشردن پدال ترمز نیز فعال شود.
ESP در دو وضعیت اهمیت ویژه دارد. کم فرمانی (Understeer) زمانی رخ می دهد که راننده فرمان را می چرخاند اما خودرو کمتر از انتظار تغییر مسیر می دهد و به بیرون پیچ می رود. بیش فرمانی (Oversteer) زمانی است که عقب خودرو بیش از اندازه به بیرون منحرف می شود و خودرو تمایل به چرخش پیدا می کند. کنترل پایداری با ترمزگیری انتخابی و مدیریت نیروی موتور می تواند به اصلاح وضعیت کمک کند. البته نحوه دقیق مداخله به شرایط و طراحی خودرو بستگی دارد.
خودروسازان ممکن است این فناوری را با نام های متفاوتی مانند ESP، ESC، DSC، VSC یا VSA معرفی کنند. این نام ها عموما به سامانه های کنترل پایداری اشاره دارند، اما جزئیات عملکرد آن ها در همه خودروها یکسان نیست.
تفاوت ABS، کنترل کشش و ESP در یک نگاه
برای به خاطر سپردن تفاوت این سه سامانه، کافی است سه موقعیت رایج را تصور کنیم:
ترمز ناگهانی روی جاده خیس: ABS از قفل شدن چرخ ها جلوگیری می کند تا امکان کنترل فرمان بهتر حفظ شود.
شروع حرکت روی سطح لغزنده: TCS هرزگردی چرخ های محرک را کاهش می دهد تا نیروی موتور بهتر به حرکت خودرو تبدیل شود.
لغزش خودرو در پیچ: ESP برای کمک به حفظ مسیر و پایداری خودرو، قدرت موتور و ترمز چرخ های مشخص را کنترل می کند.
به بیان ساده، ABS بیشتر با ترمزگیری، TCS با کشش هنگام شتاب گیری و ESP با پایداری و جهت حرکت خودرو ارتباط دارد. این تفکیک به معنای عملکرد کاملا جداگانه آن ها نیست؛ کنترل پایداری در بسیاری از خودروها از قابلیت های ABS و کنترل کشش نیز بهره می گیرد.
آیا این سیستم ها مانع هر تصادفی می شوند؟
خیر. ABS، TCS و ESP برای کاهش احتمال از دست رفتن کنترل خودرو طراحی شده اند، اما نمی توانند قوانین فیزیک را از بین ببرند. اگر سرعت بسیار زیاد باشد، لاستیک فرسوده باشد یا سطح مسیر چسبندگی کافی نداشته باشد، توان مداخله این سامانه ها محدود خواهد بود. ESP نمی تواند نیروی جانبی نامحدودی ایجاد کند، TCS بدون اصطکاک نمی تواند کشش فراهم کند و ABS هم تضمین نمی کند خودرو در هر سطحی زودتر متوقف شود.
عملکرد این فناوری ها به سلامت سیستم ترمز، حسگرها، لاستیک ها و فشار باد مناسب وابسته است. حفظ فاصله ایمن، کم کردن سرعت متناسب با شرایط، پرهیز از حرکات ناگهانی و رسیدگی به وضعیت فنی خودرو همچنان ضروری است.
کدام سامانه مهم تر است؟
ABS از قفل شدن چرخ ها هنگام ترمزگیری جلوگیری می کند، TCS هرزگردی چرخ های محرک هنگام شتاب گیری را کاهش می دهد و ESP برای حفظ پایداری خودرو و کمک به اصلاح مسیر در شرایط بحرانی مداخله می کند. این فناوری ها مکمل یکدیگرند و هیچ کدام جای دیگری را نمی گیرد.
هنگام انتخاب خودرو، وجود کنترل پایداری در کنار ABS و کنترل کشش یکی از معیارهای مهم ایمنی فعال است. با این حال، ایمنی واقعی از کنار هم قرار گرفتن تجهیزات سالم، لاستیک مناسب و رانندگی مسئولانه شکل می گیرد؛ مجموعه ای که احتمال بروز خطر را کاهش می دهد اما آن را به صفر نمی رساند.
دیدگاه کاربران